Ўзбекистонда автомобиль эгаларига транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқини ва ЙҲҚ бузилиши учун жавобгарликни Ягона интерактив давлат хизматлари портали (ЯИДХП) орқали бошқа шахсга ўтказиш имконини берувчи тартиб амал қилмоқда.
ЯИДХПдаги хизмат автомобиль ёки мотоцикл эгасига ишончнома, суғурта полиси, ижара шартномаси ёки йўл варақаси асосида бошқа шахсга — амалдаги ҳайдовчига бошқариш ҳуқуқи берилгани тўғрисидаги хабарномани расмийлаштириш имконини беради.
Бошқариш ҳуқуқи ўтказилишини расмийлаштириш учун мулкдор ИИВ Йўл ҳаракати хавфсизлиги хизматига электрон ариза юборади. Аризада қуйидагилар кўрсатилади:
- шахсий маълумотлар;
- транспорт воситаси ҳақидаги маълумотлар (маркаси, модели, ишлаб чиқарилган йили, давлат рақами, рўйхатдан ўтказилганлик тўғрисидаги гувоҳнома рақами);
- бошқариш ҳуқуқи ўтказилаётган шахснинг маълумотлари, жумладан, ҳайдовчилик гувоҳномаси ҳақидаги ахборот;
- ҳуқуқни ўтказишга асос бўлган ҳужжат (ишончнома, суғурта полиси, йўл варақаси, ижара ёки каршеринг шартномаси) тўғрисидаги маълумот ва унинг нусхаси;
- хабарноманинг амал қилиш муддати.
Агар бошқариш ҳуқуқини олган шахс чет эл фуқароси ёки фуқаролиги бўлмаган шахс бўлса, қўшимча равишда унинг рўйхатдан ўтган жойи ҳақидаги маълумотлар ҳам кўрсатилади.
Бошқариш ҳуқуқи ўтказилиши билан бир вақтда, хабарнома амал қилиш даврида ушбу транспорт воситасида содир этилган ЙҲҚ бузилишлари учун жавобгарлик ҳам ҳайдовчининг зиммасига юкланади.
Агар ишончнома бир нечта шахсга берилган бўлса, тизимда автомобилни доимий бошқарадиган битта ҳайдовчини кўрсатиш лозим бўлади.
Бошқариш ҳуқуқини олувчи сўровни ЯИДХПдаги шахсий кабинети орқали тасдиқлайди. Шу тариқа у камералар орқали қайд этилган ЙҲҚ бузилишлари учун жавобгарликни ўз зиммасига олишга розилик беради. Шахсни тасдиқлаш Face-ID, Mobile-ID ёки электрон рақамли имзо (ЭРИ) ёрдамида амалга оширилади.
Йўл ҳаракати хавфсизлиги хизмати аризани кўриб чиқиб, 5 иш куни ичида иккала томоннинг шахсий кабинетига QR-кодли электрон хабарномани юборади.
Шундан сўнг амалдаги ҳайдовчи транспорт воситасини бошқариш ҳуқуқига эга бўлади, шунингдек, йўл қўйилган қоидабузарликлар учун жавобгарликни ўз зиммасига олади.
Хизмат пуллик ҳисобланади: Давлат хизматлари марказлари орқали мурожаат қилинганда йиғим базавий ҳисоблаш миқдорининг 10 фоизини (41 200 сўм) ташкил этади. Ариза ЯИДХП орқали топширилганда йиғим 9 фоиз (37 080 сумов) бўлади, фуқароларнинг айрим тоифалари, жумладан, I ва II гуруҳ ногиронлиги бўлган шахслар учун 50 фоизлик чегирма амал қилади.
Хабарнома томонларнинг аризасига кўра, шунингдек, автомат равишда — масалан, ишончнома муддати тугаганда ёки автомобиль эгаси алмашганда бекор қилинади.
Автотранспортни бошқариш ҳуқуқини ўтказиш тартиби Вазирлар Маҳкамасининг қарори билан тасдиқланган. Хабарнома расмийлаштирилгандан сўнг ҳуқуқ ўтказилгани ҳақидаги маълумотлар «Маъмурий амалиёт» модулида қайд этилади.
Хабарнома амал қилиш даврида камералар томонидан қайд этилган ЙҲҚ бузилиши учун жарималар амалдаги ҳайдовчи номига расмийлаштирилади.
Чет эл фуқаролари Ўзбекистондан чиқиб кетаётганда ЙҲҚ жарималари мавжудлиги бўйича текширилмоқда. Агар қоидабузарлик қайд этилган бўлса, жарима тўғрисидаги қарор автоматик равишда расмийлаштирилади ва божхона органларининг ахборот тизимларига узатилади. Чегарани кесиб ўтаётганда божхона ходимлари тўланмаган жарималар бор-йўқлигини текширишади.
Чет элликлар жаримани тўлаш зарурлиги ҳақида огоҳлантирилади, мамлакатдан чиқиб кетишга эса фақат тўлов амалга оширилгандан кейин рухсат берилади. Жаримани жойида — божхона постларидаги банк кассалари, электрон тўлов тизимлари ёки ўзига ўзи хизмат кўрсатиш терминаллари орқали тўлаш мумкин.
Тўлов ҳақидаги маълумотлар тизимда қайд этилгач, чет эл фуқаросига мамлакатни тарк этишга рухсат берилади.
Эслатиб ўтамиз, Ўзбекистонда камералар орқали қайд этилган ЙҲҚ бузилишлари учун ҳам жарима балларини ҳисоблаш тизими
йўлга қўйилган. Аввалроқ баллар фақат ЙҲХХ ходимлари томонидан расмийлаштирилган қоидабузарликлар учун берилар эди.