Давлат активларини бошқариш агентлиги директори ўринбосари Алишер Миралиев Сенатнинг 2026 йил 7 апрелдаги мажлисида бозорни қонунийлаштиришга қаратилган «Риэлторлик фаолияти тўғрисида»ги қонуннинг янги таҳрири қоидаларига изоҳ берди.
Унинг сўзларига кўра, ҳозирги вақтда мамлакатда бозорнинг анчагина расмий иштирокчилари фаолият кўрсатмоқда, бироқ фаолиятнинг бир қисми сояда қолмоқда.
Расмий маълумотларга кўра, Ўзбекистонда 285 та риэлторлик ташкилоти ва 684 нафар риэлтор фаолият юритмоқда. 2024 йилда кўрсатилган хизматлар ҳажми 50 млрд сўмни ташкил этган (бир йил аввал — 43 млрд сўм). Шу билан бирга, бозорнинг сезиларли қисми сояда қолмоқда: фақат 129 та компания (45%) «Шахсий кабинет» тизимида рўйхатдан ўтган, 108 нафар норасмий воситачи («маклер») эса 3,9 трлн сўмлик 19 мингта битимда иштирок этган.
Шу билан бирга, кўрилаётган чора-тадбирларга қарамай, ноқонуний сегмент сақланиб қолмоқда.
«Ушбу соҳани тартибга солиш бўйича ишлар олиб борилмоқда. Бироқ тан олиш керак, „маклер“ деб аталувчилар ҳанузгача норасмий равишда ишламоқда. Фақат 2025 йилнинг ўзида, дастлабки маълумотларга кўра, 473 нафар шундай воситачи 136 млрд сўмлик 650 га яқин кўчмас мулк битимини расмийлаштирган», — деди агентлик вакили.
У бунинг сабабларидан бири сифатида амалдаги талабларнинг мураккаблигини тушунтирди.
«Нима учун бундай вазият юзага келмоқда? Чунки қонунчиликнинг амалдаги талаблари — сертификатлашдан ўтиш, профессионал бирлашмаларга мажбурий аъзо бўлиш — улар учун мураккаблик қилади ва улар буни айланиб ўтишга ҳаракат қилишади», — деди.
Янги ҳуқуқий механизм ушбу муаммонинг ечими бўлиши керак.
«Янги қонун ушбу муаммонинг ечимини таклиф этади. Унда бундай шахслар учун янги ҳуқуқий формат — кўчмас мулк бўйича агент институти жорий этилмоқда», — деб қайд этди Алишер Миралиев.
Унинг сўзларига кўра, бу воситачиларни ортиқча талабларсиз қонуний майдонга олиб чиқиш имконини беради.
Бугунги кунда маклерларнинг асосий вазифаси риэлторлик ташкилоти ёки мулкдор номидан объектни излаш ва уни кўрсатиш, шунингдек, кўчмас мулкни реклама орқали илгари суришдан иборат.
«Янги қонун қоидаларининг амалдаги моделдан асосий фарқи шунда ки, бундай агентлардан малака сертификати ва профессионал бирлашмаларга аъзолик талаб этилмайди», — деб таъкидлади.
Кўчмас мулк бўйича агент мулкдорлар ёки риэлторлик компаниялари билан тузилган шартномалар асосида реклама билан шуғулланиши мумкин бўлади.
«Бунда битимларни ҳуқуқий жиҳатдан расмийлаштириш барибир риэлторлик ташкилотларида қолади. Бу, ўз навбатида, кичик бизнесга маъмурий юкламани камайтириш, иш тартибини соддалаштириш ва маклерларни соя соҳасидан расмий иқтисодиётга олиб чиқиш имконини беради», — деб тушунтирди Миралиев.
Бундан ташқари, қонун ягона реестрни яратиш орқали бозорни рақамлаштиришни кўзда тутади. Унга риэлторлик ташкилотлари, риэлторлар ва янги кўчмас мулк бўйича агентлар киритилади.
«Ушбу реестр ваколатли орган — Давлат активларини бошқариш агентлиги томонидан онлайн тарзда юритилади ва мунтазам равишда янгилаб борилади. Ҳар қандай истеъмолчи бозорнинг муайян иштирокчиси расмий рўйхатдан ўтганми ва у қонун доирасида ҳаракат қиляптими, йўқми — текшириб кўриши мумкин бўлади. Бу мижозлар ишончини мустаҳкамлашга ва соҳада профессионаллик даражасини оширишга хизмат қилади», — деб баёнот берди Давлат активлари агентлиги раҳбари ўринбосари.