Олий Мажлис Сенати 2026 йил 7 апрелдаги мажлисида «Риэлторлик фаолияти тўғрисида»ги қонуннинг янги таҳририни маъқуллади ва кўриб чиқиш учун Ўзбекистон президентига юборди.
Ҳужжат юзасидан Бюджет ва иқтисодий ислоҳотлар қўмитаси раиси, сенатор Эркин Гадоев маъруза қилди.
Унинг сўзларига кўра, 2010 йилда қабул қилинган амалдаги қонун кўчмас мулк бозорининг замонавий талабларига жавоб бермай қолган. Хусусан, у рақамлаштириш масалаларини қамраб олмайди, бозорни «соядан» олиб чиқиш воситаларига эга эмас ва риэлторлар фаолиятининг шаффофлигини таъминлаш механизмларини кўзда тутмайди.
Расмий маълумотларга кўра, Ўзбекистонда 285 та риэлторлик ташкилоти ва 684 нафар риэлтор фаолият юритмоқда. 2024 йилда кўрсатилган хизматлар ҳажми 50 млрд сўмни ташкил этган (бир йил аввал — 43 млрд сўм). Шу билан бирга, бозорнинг сезиларли қисми сояда қолмоқда: фақат 129 та компания (45%) «Шахсий кабинет» тизимида рўйхатдан ўтган, 108 нафар норасмий воситачи («маклер») эса 3,9 трлн сўмлик 19 мингта битимда иштирок этган.
Қонуннинг янги таҳрири бозорни қонунийлаштириш ва шаффофликни оширишга қаратилган. Хусусан, ҳужжат риэлторлик фаолиятини лицензиялашни бекор қилишни ва функцияларнинг бир қисмини босқичма-босқич ўзини ўзи тартибга солувчи ташкилотларга ўтказишни кўзда тутади.
Шунингдек, риэлторлик ташкилотлари ишининг сифати устидан давлат ва профессионал бирлашмалар иштирокида, лекин уларнинг молиявий-хўжалик фаолиятига аралашмаган ҳолда ташқи назорат жорий этилмоқда.
Қонун соявий схемаларга қарши курашиш механизмларини мустаҳкамлайди, молиявий интизомни кучайтиради ва кўчмас мулк бозорининг барча иштирокчилари мулк ҳуқуқлари ҳимоя қилинишини кўзда тутади.
Бундан ташқари, риэлторлик ташкилотлари, ваколатли орган ва хизмат буюртмачилари ўртасидаги тўғридан-тўғри муносабатларни ҳуқуқий тартибга солиш белгиланмоқда.
Ҳужжат риэлторлик хизматларини кўрсатишнинг миллий стандартларини жорий этади, шунингдек, «ягона дарча» тамойили асосида ишлаш ва ҳисоб-китобларни электрон шаклда амалга ошириш имконини берувчи мултилистинг тизимларини татбиқ этишни кўзда тутади.
Риэлторлар ва кўчмас мулк бўйича агентлар учун хизмат кўрсатиш шартномаси доирасида ўз номидан кўчмас мулк билан боғлиқ битимлар тузиш тақиқи алоҳида мустаҳкамланмоқда.
Қонун лойиҳаси қуйи палатада кўриб чиқилаётганда норасмий воситачиларга (маклерларга) «кўчмас мулк бўйича агент» мақомида қонунийлашиш имкониятини бериш режалаштирилаётгани таъкидланган эди.
Қонуннинг қабул қилиниши жиноий фаолиятдан олинган даромадларни легаллаштиришга қарши курашни кучайтириши, давлатнинг профессионал бирлашмалар билан ҳамкорлигини кенгайтириши ҳамда риэлторлик хизматлари сифати ва рақобатбардошлигини ошириши кутилмоқда.
Бундан ташқари, лицензиялашнинг бекор қилиниши ва ваколатли органнинг веб-сайтида риэлторлик ташкилотлари реестрининг эълон қилиниши бозорни либераллаштиришга, шунингдек, қонунчиликни тизимлаштириш ва қонуности ҳужжатларини қисқартиришга хизмат қилиши керак.
Янги қонун «маклерларни» соядан олиб чиқиши лозим, деб баёнот берди Давлат активларини бошқариш агентлиги директори ўринбосари Алишер Миралиев. Уларга мажбурий сертификатлашдан ўтмасдан ва профессионал бирлашмаларга аъзо бўлмасдан, кўчмас мулк бўйича агент мақомида қонунийлаштириш таклиф этилади. Бунда битимлар риэлторлик компаниялари орқали расмийлаштирилади.