2025 йил 1 декабрь ҳолатига кўра, Ўзбекистонда 52 мингдан ортиқ одам одам иммунитети танқислиги вируси (ОИВ) билан яшамоқда. Бу ҳақда Республика ОИТСга қарши кураш маркази бўлим бошлиғи Фаррух Ҳамроев маълум қилди.
Унинг сўзларига кўра, 2025 йилнинг январь-октябрь ойларида 3046 кишида инфекция аниқланган. Асосан 30 ёшдан 49 ёшгача бўлган одамлар ОИВ билан касалланган.
«Ҳар йили 3500-4000 кишида ушбу инфекция аниқланмоқда. Уларнинг аксарияти (55%) — эркаклар бўлиб, кўпчилиги бегоналар билан жинсий алоқага киришадиган ва мукофот эвазига интим хизматларни кўрсатадиган аёллар билан жинсий муносабатларга кириш орқали зарарланмоқда», — деди шифокор.
Ҳудудлар кесимида ОИВ билан касалланганларнинг энг кўп сони пойтахтга, шунингдек, Тошкент, Андижон ва Сирдарё вилоятларига тўғри келади.
«Табиийки, одамларда: «Нега ОИВ инфекциясига чалинганлар сони ўсмоқда?» деган савол туғилади. Бироқ [ҳар йиллик ҳолатлар сони] сезиларли даражада ошмаяпти. Бошқа жинсий инфекцияларни юқтирганлар даволангандан сўнг касалликдан тузалади ва рўйхатдан чиқарилади. Аммо ОИВ билан касалланган одам бу инфекция билан умр бўйи умргузаронлик қилади, бу сурункали касаллик. Шунинг учун янги аниқланган ҳолатлар умумий статистикага қўшилади ва сони ортади. Бунинг натижасида касалланиш даражаси ўсмоқда, деган нотўғри фикр пайдо бўлади», — дея таъкидлади.
«Мамлакатимизда ОИВ билан касалланганларни даволаш самарадорлиги ошгани, ўлим кўрсаткичлари камайгани ва умр кўриш давомийлиги ошгани муносабати билан рўйхатга доимий равишда янги аниқланган ҳолатлар қўшилмоқда. Бу кўрсаткичнинг даврий равишда ўсишидек кўринади. Аслида бу ОИВ билан касалланганлар сонининг ўсиши эмас. Шуни алоҳида қайд этиш керакки, ОИВ билан касалланганлар орасида ўлим кўрсаткичи камаймоқда. Ҳар йили 1000 дан ортиқ ўлим ҳолати кузатилмоқда, аммо бу ҳали ҳам сўнгги 5-10 йилдагига нисбатан икки баравар кам», — дея қўшимча қилди ОИТС маркази вакили.
Таҳлилларга кўра, 2016 йилдан бери Ўзбекистонда ОИВ қуйидаги йўллар орқали юқмоқда:
- жинсий йўл билан — 79%;
- парентерал йўл билан (стоматологлар, косметологлар, хирурглар ва бошқа мутахассисларнинг асбоблари орқали қон орқали) — 9,5%;
- вертикал йўл билан (онадан болага) — 0,5%.
«Илгари гиёҳвандлик ОИВ тарқалишининг асосий омили ҳисобланар эди. Унга қарши курашни самарали ташкил этиш, инфекциянинг онадан болага ўтишини олдини олиш бўйича кенг кўламли ишлар, шифохоналарда бир марталик тиббий ускуналардан фойдаланишга ўтиш туфайли инфекциянинг парентерал ва вертикал йўллар орқали юқиши кескин камайди. Ҳозирги кунда жинсий йўл билан юқиш нафақат мамлакатимизда, балки бутун дунёда етакчи ўринни эгалламоқда. Чет элга ишлаш учун кетаётган мигрантлар орасида ҳам касалланиш ҳолатлари учрайди. Сўнгги йилларда ОИВ билан касалланганларнинг 30% дан ортиғи мигрантларга тўғри келмоқда», — дея қайд этди Фаррух Ҳамроев.
ОИВга мажбурий тест лойиҳаси
Олий Мажлис Сенати 2025 йил 1 август куни чет элда 90 кун ва ундан ортиқ бўлган Ўзбекистон фуқаролари ва мамлакатда яшовчи чет эл фуқаролари учун ОИВга мажбурий тест ўтказишни назарда тутувчи қонунни маъқуллади. Ҳужжат Президент имзосига юборилган ва тегишли равишда ҳали кучга кирмаган.
Мажбурий ОИВ тести тўғрисидаги қонун ҳали имзоланмаган бўлса-да, ўзбекистонликлар аллақачон бундай талабга дуч келаётгани ҳақида маълумот берилган.
Халқаро экспертлар мажбурий ОИВ тестлари самарали бўлмаслиги ва ҳатто вазиятни ёмонлаштириши мумкинлиги ҳақида огоҳлантирган — одамлар стигматизациядан қўрқиб, ОИВ ҳолатини яширишга ёки тестдан қочишга ҳаракат қилиши хавфи бор.
Умуман олганда, узоқ муддат хорижда бўлиб қайтган мигрантларни ОИВ тестидан ўтказиш учун мажбурий юбориш амалиёти Ўзбекистонда 2018 йилдан бери амал қилмоқда. Бу Президент қарори билан назарда тутилган.
2023 йилда Президент 2023-2027 йилларга мўлжалланган аҳоли орасида ОИВ инфекцияси тарқалишига қарши курашиш самарадорлигини ошириш бўйича комплекс чора-тадбирлар дастурини тасдиқлади. Унда мигрантларни ОИВга ихтиёрий тестдан ўтказиш қамровини кенгайтириш, шунингдек, мигрантлар ва уларнинг оилаларини инфекция юқиш йўллари, профилактика чоралари ва даволаш усуллари ҳақида хабардорлигини ошириш бўйича кампаниялар ўтказиш ҳақида сўз боради.