2025 йилнинг 24 июнь куни Фарғона туман жиноят ишлари судида Фарғонадаги автомобилларга ёнилғи қуйиш шохобчасида юз берган портлаш бўйича суд ҳукми ўқилди ва “Газета” қарор билан ташиб чиқди.
Аҳмад Яссавий кўчасида, турар-жой бинолари яқинида жойлашган Petrolium ёнилғи қуйиш шохобчаси бензин ва пропан сотиш билан шуғулланган. 2025 йил 17 декабрдаги портлаш натижасида, расмий маълумотларга кўра, воқеа жойида 1 киши ҳалок бўлган, яна 3 киши шифохонада вафот этган.
Воқеа юзасидан вилоят ИИБ томонидан Жиноят кодексининг 257-моддаси 2-қисми «а» банди (Меҳнатни муҳофаза қилиш қоидаларини бузиш, одам ўлимига олиб келиши) ва 259-моддаси 2-қисми «а» банди (Ёнғин хавфсизлиги қоидаларини бузиш, одам ўлимига олиб келиши) билан жиноят иши қўзғатилган.
Жиноят иши доирасида 5 киши процессуал тартибда ҳибсга олинган.
Ёнилғи қуйиш шохобчаси 2006 йил август ойида рўйхатдан ўтган Farg`ona Layli Naxor хусусий корхонасига тегишли бўлган. Унинг раҳбари Мансуржон Холикович Маткаримов, таъсисчиси эса Азизхўжа Усубхўжаевич Мавлонов деб кўрсатилган. Корхонанинг асосий фаолият тури нотурар жойларни ижарага бериш ва бошқариш ҳисобланади.
Ёнилғи қуйиш шохобчасининг турар-жой биноларига шунчалик яқин жойда қандай қилиб фаолият юритгани ҳақида расмий изоҳлар ҳозиргача берилмаган.
Портлаш ва унинг қурбонлари
Иш материалларида кўрсатилганидек, Farg‘ona Layli Naxor хусусий корхонаси раҳбари Мансур Маткаримов 2024 йил август ойида «белгиланган талабларга риоя қилмасдан, ўзбошимчалик билан ва ҳеч қандай рухсат берувчи ҳужжатларсиз» ёнилғи қуйиш шохобчаси ҳудудига автомобилларни пропан билан тўлдириш ускуналарини, шунингдек, битта 5 тонналик ва иккита 2,5 тонналик газ резервуарини ўрнатган. Маткаримов билан келишувга кўра, монтаж ишларини унинг таниши Баҳодир Тожиматов бажарган, бунда ёнғин хавфсизлиги қоидалари бузилгани қайд этилган.
Пропан сотиш учун лицензияси бўлмаса-да, Маткаримов 2024 йил декабрь ойида оғзаки келишувга кўра GTL Gaz МЧЖдан ҳеч қандай ҳужжатларсиз газ маҳсулотларини сотиб олган ва уларни автомобилчиларга сотган. Хусусан, 2024 йил 3 декабрь куни у 151 млн сўмлик 18,9 тонна пропан, 12 декабрь куни эса 187 млн сўмлик 23,4 тонна пропан олган ва машиналарни тўлдириб, 339 млн сўм даромад олган.
2025 йил 16 декабрь куни Farg‘ona Layli Naxor корхонаси яна GTL Gazдан 158 млн сўмлик 19,8 тонна пропан-газ сотиб олган. Эртаси куни, 17 декабрь соат 12:45 да, маҳсулот Фирдавс Норчаев бошқарувидаги юк машинасида ёнилғи қуйиш шохобчасига етказилган. Ёнилғи қуйиш пайтида 5 тонналик контейнер ёрилиб, газ ташқарига чиқа бошлаган ва портлаш содир бўлган.
Портлаш натижасида 4 киши ҳалок бўлган – Cobalt русумли автомобилда келган аёл С.Ю. ва унинг ёнидаги 3 бола: унинг 4 ва 2 ёшли икки фарзанди ҳамда 8 ёшли жияни.
Бундан ташқари, воқеа жойи яқинида бўлган 9 киши – З.Ғ., Н.Т., Б.Т., Б.Ю., А.М., Н.Р., Ш.Х., А.Т. ва вояга етмаган Д.Т. – турли даражадаги куйиш жароҳатлари олиб, касалхонага ётқизилган.
Моддий зарар
Портлаш бир нечта транспорт воситалари ва яқин атрофдаги биноларга ҳам зарар етказган:
- Nexia-3 (1 дона), Tracker-2 (3 дона), Lacetti (1 дона), Lacetti 2 (1 дона), Cobalt (5 дона), Nexia 2 (1 дона), Equinox (1 дона), шунингдек, BYD SONG+, BMW X3, Li 9, Kia K8, МАН ва бошқа автомобиллар;
- Фарғона шаҳри, Аҳмад Яссавий кўчасидаги 34/1, 34б, 32 ва 30-сонли кўп қаватли турар-жой бинолари;
- 37-сонли уйдаги автомобилларга ёнилғи қуйиш шохобчаси биноси ва иншоотлари.
Умумий моддий зарар 4,78 млрд сўмга баҳоланган.
Ёнилғи қуйиш шохобчаси раҳбари судда нима деди?
Farg‘ona Layli Naxor хусусий корхонаси раҳбари Мансур Маткаримов судда ўз айбини қисман тан олди. Унинг сўзларига кўра, бу корхона 2007 йилда ташкил этилган, унинг таъсисчиси Азизхўжа Мавлонов ҳисобланади. Маткаримов таъсисчи билан тахминан 2010 йилдан бери таниш эканини айтган.
«2024 йил январь ойида Азизхон ака билан оғзаки келишувга кўра, мен ундан бу хусусий корхонани ижарага олиб, автомобилларга ёнилғи қуйиш шохобчасида мустақил равишда бизнес юритишни бошладим. Келишувга кўра, 2024 йил охиригача Азизхон акага сотилган бензин ҳақида ҳисобот беришим ва олинган фойданинг ярмини унга топширишим керак эди. Шунинг учун мен ойлик ижара тўловини тўламадим. 2024 йил август ойида мен бензин билан бирга пропан ҳам сотишга қарор қилдим. Бунинг учун мен АЁҚШ ҳудудида жой тайёрладим. Таъмирлаш ишларини олиб бордим, янги ускуналарни ўрнатдим ва керакли бўлган барча нарсани, жумладан, 3 та идишни (цистернани) пропан учун олиб келдим», — деди у ўз кўрсатмаларида.
Маткаримов корхона эгаси Азизхўжа Мавлонов пропан ёнилғиси учун майдон тайёрланаётганини билмаганини ва унга бу ҳақда хабар бермаганини таъкидлади.
«Шундан сўнг мен пропан учун идишлар ва бошқа ускуналарни ўрнатишни бошладим. Бунинг учун таниш мутахассисим Баҳодир Тожиматов ишчилар билан 3 ой давомида АЁҚШга келиб ишларни бажарди. 2024 йил ноябрь ойи охирида улар барча ишларни якунлаб, менга пропан ёнилғи қуйиш шохобчасини топширдилар. Мен «Ўзгазстандарт» ва бошқа давлат органларида текширув ўтказмадим. Лекин Давлат хизматлари маркази орқали текширув учун ариза бердим. Ким, қачон ва қандай ҳужжатларни расмийлаштирганини эслолмайман», — дея тушунтирди у судга.
Унинг сўзларига кўра, у 2024 йил 24 ноябрдан бошлаб АЁҚШда пропан сотишни бошлаган.
«2024 йил 15 ёки 16 декабрь кунлари мен Telegram орқали пропан ташувчи ҳайдовчиларнинг контактларини топдим, қўнғироқ қилдим ва россия пропан сотиб олмоқчи эканимни айтдим. Ҳайдовчи Оҳангаронда эканини ва газни фақат шартнома асосида олиб келиши мумкинлигини айтди. Мен бухгалтериядан корхона реквизитларини сўраб, шартнома тузиш учун ҳайдовчига юбордим. 10 тонна газга буюртма бердим», — деди Мансур Маткаримов.
Унинг сўзларига кўра, буюртма қилинган газ ёнилғи қуйиш шохобчасига келтирилгач, у идишларга қуйилган.
«Мен компрессорни ўчириб, кассага кетаётгандим, тўсатдан портлаш содир бўлди. Дарҳол одамларни хавфсиз жойга тезроқ олиб чиқиш учун баланд овозда чақира бошладим. Лекин одамлар, аксинча, хавфли ҳудудга қайтишди. Мен уларни яқинлаштирмаслик учун улар томон югурдим. Шунинг учун ёнғин қандай бошланганини кўрмадим. Йўлнинг нариги томонида одам ёнаётганини кўрдим, ёнилғи қуйиш шохобчасига ёнғин ўчиргич олиш учун югурдим ва уни ўчирдим. Кейин тез ёрдам чақиришни сўраб қичқира бошладим. Кейин нима бўлганини эслолмайман, шок ҳолатида эдим», — деди АЁҚШ раҳбари.
Якунда Мансур Маткаримов жабрланганлар ва уларнинг оилаларидан кечирим сўраб, бундай оқибатни истамаганини ва етказилган зарарни максимал даражада қоплаганини таъкидлади. Судда у жазосини юмшатишни сўраган.
Ҳукм
Суд Мансур Маткаримовни Жиноят кодексининг қуйидаги моддалари бўйича айбдор деб топди:
- 190-модда 5-қисми (Лицензияланиши лозим бўлган фаолият билан лицензиясиз шуғулланиш, жуда йирик миқдорда даромад олиш билан боғлиқ);
- 228-модда 2-қисми «б» банди (Ҳужжатлар, штамплар, муҳрлар, бланкаларни тайёрлаш, қалбакилаштириш, уларни сотиш ёки гуруҳ бўлиб олдиндан тил бириктириб фойдаланиш);
- 257-модда 2-қисми «а, б» бандлари (Меҳнатни муҳофаза қилиш қоидаларини бузиш, одам ўлимига олиб келиши; бошқа оғир оқибатлар);
- 259-модда 2-қисми «а, б» бандлари (Ёнғин хавфсизлиги қоидаларини бузиш, одам ўлимига олиб келиши; бошқа оғир оқибатлар).
Унга 5 йил муддатга озодликдан маҳрум қилиш ва 3 йил муддатга тадбиркорлик фаолияти билан шуғулланиш ҳуқуқидан маҳрум қилиш жазоси тайинланди.
Бошқа икки судланувчи – Ўткир Мадаминов ва Даврон Холматов – қалбаки ҳужжатлар тайёрлашда айбдор деб топилди. Мадаминов 4 йил 3 ой муддатга, Холматов эса 3 йил муддатга озодликдан маҳрум этилди.
Қурилиш ишларини бажарган Баҳодир Тожиматов 4 йил муддатга озодликни чеклаш жазосига ҳукм қилинди.
Барча судланганлар давлат органлари ва корхоналарида моддий жавобгарлик ва раҳбарлик лавозимларини эгаллаш ҳуқуқидан маҳрум этилди.
Бир жабрланувчининг ҳаёти 25 минг долларга баҳоланди. Бу машинаникидан камроқ
Ёнилғи қуйиш шохобчасида ёнғин натижасида 2 кичик ёшли ўғли ва жияни билан ҳалок бўлган аёлнинг турмуш ўртоғи уларнинг никоҳидан 4 фарзанд туғилганини айтди.
Унинг сўзларига кўра, 2024 йил август ойида у ишлаш учун Россияга кетган ва Тверь вилоятидаги заводда омборчи бўлиб ишлаган.
Унинг турмуш ўртоғи Фарғонадаги гўзаллик салонида ишлаган, унга опаси ва катта қизи ёрдам берган. 2024 йил май ойида эри унинг номига Cobalt русумли автомобиль расмийлаштирган, чунки унда ҳайдовчилик гувоҳномаси бор эди – у болаларни мактабга, боғчага ва бошқа ишларга олиб борган. 2025 йил 17 декабрь куни эрталаб турмуш ўртоғи эрига қўнғироқ қилиб, уларнинг 2 кичик фарзанди касал бўлганини ва уларни клиникага олиб бормоқчи эканини айтган. Соат 15:00 атрофида унинг акаси Россияга қўнғироқ қилиб, хотини ва болалари АГТШдаги ёнғин туфайли оғир куйиш жароҳатлари олганини хабар қилган. Портлаш ҳақида Telegram орқали билиб, эркак шошилинч равишда Тошкентга учиб кетган ва 18 декабрь эрталаб уйига қайтган. Уйда у турмуш ўртоғи ва болалари вафот этганини билган.
Унинг сўзларига кўра, у қариндошларидан фожиа куни хотини болаларни қайнонасидан олганини, уларни «Ансор» чойхонаси ёнидаги хусусий клиникага олиб борганини, лекин катта навбат туфайли қайтиб келганини, кейинчалик яна клиникага борганини – айнан шу пайтда АГТШда портлаш содир бўлганини билган. Аёл ва болалар ёнғин марказида қолиб, ёниб кетган.
Дафн маросимидан сўнг, унинг сўзларига кўра, АГТШ вакили уйга икки қоп ун, бир қоп гуруч, бир қўй ва ёғ олиб келган, ёниб кетган автомобиль ўрнига эса янги Cobalt берилган. Ўзини ёнилғи қуйиш шохобчаси раҳбари деб таништирган Азизхон исмли эркак 75 минг доллар товон тўлашни ваъда қилган, аммо ваъдасини бажармаган.
Судда марҳуманинг турмуш ўртоғи айбдорлардан 75 минг доллар маънавий зарар ундиришни ва уларни қонун бўйича жавобгарликка тортишни сўраган.
Ҳалок бўлган қизнинг онаси фожиадан сўнг қаттиқ стрессга тушганини ва жиддий касал бўлганини, шунинг учун тергов жараёнида қизининг манфаатларини бувиси ҳимоя қилганини айтди.
Унинг сўзларига кўра, 2024 йил 17 декабрь куни эрталаб унинг марҳума опаси кичик ўғли билан уларнинг уйига келган. Опасининг бошқа ўғли бир неча кундан бери касал бўлиб, бувисиникида яшаган. Ўша куни кичик бола ҳам касал бўлиб қолган ва аёл уларни шифокорга олиб боришини айтган. Соат 9 лар атрофида у болалари билан кетган. Бир соатдан кейин улар қайтиб келишган – клиникада кўп бемор бўлган ва улар рўйхатдан ўтиб, уйда навбат кутишга мажбур бўлишган.
Соат 12:30 атрофида марҳума ҳамширага қўнғироқ қилиб, навбатини аниқлаган ва у келиш мумкинлигини айтган. Бу вақтда даъвогарнинг қизи мактабдан қайтган ва холаси ҳамда 2 акаси билан клиникага кетган. Тахминан соат 13:30 да оилага қўнғироқ бўлган – уларга ёнилғи қуйиш шохобчаси жойлашган Аҳмад Яссавий кўчасида кучли портлаш содир бўлгани хабар қилинган. Унинг опаси қўнғироқларга жавоб бермаган. Бир муддатдан сўнг телефонни ўзини ИИВ ходими деб таништирган бир киши олган ва аёл ҳамда болалар куйиш жароҳатлари олиб, касалхонага етказилганини хабар қилган.
Қариндошлар касалхонага етиб келганида, қиз воқеа жойида вафот этгани, унинг холаси ва 2 акаси эса кейинчалик оғир куйишлардан вафот этгани маълум бўлган. Эртаси куни оила барча ҳалок бўлганларни дафн қилган.
Ҳалок бўлган мактаб ўқувчисининг онаси кўрганлари унинг саломатлигига катта таъсир қилганини, ҳозиргача даволанаётганини айтди. У ёнилғи қуйиш шохобчаси раҳбариятини халатлик ва масъулиятсизликда айблаб, айбдорларни жавобгарликка тортишни талаб қилди. Унинг сўзларига кўра, ўзини газ қуйиш шохобчаси раҳбари деб таништирган эркак 25 минг доллар миқдорида товон тўлашни ваъда қилган, аммо ваъдасини бажармаган.
Суд қарорига кўра, Мансур Маткаримов 4 нафар ҳалок бўлганларнинг қонуний вакилларига ҳар бирига 310,27 млн сўмдан (тахминан 25 минг доллардан) – жами 1,24 млрд сўм маънавий зарар тўлаши, шунингдек, 12 нафар фуқаровий даъвогар фойдасига 2,358 млрд сўм миқдорида моддий зарарни қоплаши шарт.
Эътиборли жиҳати шундаки, баҳолаш компанияси 96 минг долларлик BMW X3 автомобилига етказилган моддий зарарни 650,8 млн сўмга (тахминан 52,4 минг доллар), Kia K8га эса 424,3 млн сўмга (тахминан 34,2 минг доллар) баҳолаган. Суд Маткаримовдан бу суммаларни жабрланганлар фойдасига ундиришни буюрди.
Судья қарори билан автомобиллар ва уй-жойларнинг бошқа эгаларига ҳам компенсация тўлаш назарда тутилган.