2026 йил 1 январдан бошлаб Ўзбекистоннинг барча 208 та туман ва шаҳарларида ҳокимлар ҳамда маҳаллий кенгашлар ваколатларини ажратиш тизими жорий этилади. Бу ҳақда 26 декабрь куни парламент ва халққа йўллаган Мурожаатномасида Президент Шавкат Мирзиёев маълум қилди.
Янгиланган Конституциядан келиб чиқадиган қонунчиликдаги ўзгартиришларга мувофиқ, туман (шаҳар, вилоят) ҳокими ва халқ депутатлари кенгаши раиси лавозимлари бир-биридан ажратилди. Яқин вақтгача ҳокимлар тегишли ҳудудда ҳам вакиллик (кенгаш), ҳам ижроия (ҳокимият) ҳокимиятига бирдек раҳбарлик қилиб келаётган эди, бу эса ҳокимият бўғинлари ўртасидаги тийиб туриш ва мувозанат тамойилининг бузилишига олиб келган.
Ушбу ўзгариш 2025 йилдан бошлаб вилоятлар ва Тошкент шаҳар кенгашлари ҳамда ҳокимлари учун октябрь ойидаги сайловлардан сўнг кучга кирди. Туман ва шаҳар ҳокимликлари учун эса мазкур норма 2026 йилдан бошлаб амалга киритилади.
Давлат раҳбарининг таъкидлашича, «ушбу жиддий сиёсий ислоҳот ҳокимлар ва ижро этувчи органларнинг кенгашларга бўлган муносабатини тубдан ўзгартиришни талаб этади». Унинг сўзларига кўра, ўтган йил давомида тўпланган амалий тажриба танланган йўлнинг тўғрилигини тасдиқлади.
«Биласизми, биз бир йил давомида тажриба тўпладик. Буни кўз-кўз қилиш учун эмас, балки ўзимиздан ўтказиб қилдик. Тажриба орттирдик. Бу тўғри йўл бўлиб чиқди: майли аста-секин бўлсин, майли қийин бўлсин, лекин халқнинг овози эшитила бошлади. У ҳар доим ҳам қулоққа ёқимли, мақомдек янграмаслиги мумкин, лекин биз одамлар овозини эшитишни ўрганишимиз шарт», — деди президент.
Президентнинг айтишича, туман ва шаҳар кенгашлари аҳоли манфаатларининг ҳақиқий ифодачисига айланиши керак.
«Энди ҳар бир туман ва шаҳар кенгаши — бу халқнинг овози. Кенгаш — бу халқ муаммолари дегани. Нима учун бундай деяпман? Чунки буларнинг барчаси инсон қадри учун, одамлар рози бўлиши учун. Шунинг учун биз барча 208 та шаҳар ва туманда кенгашлар ишини йўлга қўйишга мажбурмиз. Бу янги тизим, сиёсий ислоҳотларнинг давоми, бизда бошқа йўл йўқ», — деб таъкидлади.
Шавкат Мирзиёев фуқароларнинг ишончига фақат уларнинг таклифларини фаол инобатга олиш орқалигина эришиш мумкинлигини таъкидлади.
«Агар одамлар ишончини қозониб, уларни ортимиздан эргаштиришни истасак, одамларнинг ўзидан чиқаётган янги тизим ва янги ғояларни жорий этишимиз керак. Одамлар: „Бизни тез-тез эшитинг“, дейишмоқда. Ҳа, агар ҳар бир масала бўйича ҳаммани эшитиб, қонун, қарор ва фармонлар қабул қилсак, хатолар бўлади. Лекин хатолар камроқ бўлади. Одамлар тўғри таклифлар беришмоқда».
Шунингдек, давлат раҳбари депутатлик сўровлари ижроси устидан қатъий назорат ўрнатилишини эълон қилди.
«Шу боис, бундан буён ушбу кўрсаткичларга ҳам эътибор беринг. Келгусида депутатлик сўровларининг ижроси — туман, шаҳар, вилоят ва республика депутатлари даражасида — ҳар чоракда таҳлил қилиб борилади. Сансалорликка йўл қўйилган ҳолатлар бўйича, жуда юмшоқ айтяпман, лекин тушунган тушунади, материаллар прокуратурага юборилади».
Давлат раҳбари ислоҳотлар ижроия ҳокимияти учун осон бўлмаслигини тан олди, бироқ уларнинг муқаррарлигини қайд этди.
«Албатта, буни қабул қилиш осон бўлмайди. Ижро ҳокимияти раҳбарлари — туман, шаҳар, вилоят ҳокимлари учун. Лекин биз мажбурмиз: вақт шуни талаб қилмоқда. Худо мададкор бўлсин. Агар бугун уйғонмасак, эртага кеч бўлади. Шунинг учун билиб қўйинг: прокуратура — бу қонун устуворлиги ва жазонинг муқаррарлиги. Тамом. Мен буни адолатли тизим деб ҳисоблайман», — деди.
2024 йил ноябрь ойида президент ҳоким ва кенгаш раиси ваколатларини ажратишни халқнинг 30 йиллик орзусини рўёбга чиқарган сиёсий ислоҳот деб атаган эди.
