Ўзбекистонда қурилиш соҳасида бюрократик юкламани икки баравар қисқартириш ва технологиялар ёрдамида коррупцияни илдизи билан йўқотиш режалаштирилмоқда. Бу ҳақда 2026 йил 14 апрель куни президент раислигида бўлиб ўтган йиғилишда сўз борди.
Давлат раҳбарининг сўзларига кўра, охирги 4 йилда аукционларда сотилган 11,5 минг гектар ернинг 3 минг гектарида қурилиш бошланмаган. Натижада қўшимча 100 мингта иш ўрни яратиш ва 20−25 триллион сўмлик қўшимча қиймат олиш имконияти бой берилган. Бундан ташқари, 582 гектар ер участкаси ва 122 та давлат объекти бир йилдан ортиқ вақтдан бери сотилмай турибди.
Давлат раҳбари хусусийлаштириш дастурларини шакллантиришда ҳокимларнинг роли етарлича ҳисобга олинмаётгани ва тадбиркорларнинг фикри ўрганилмаётганини таъкидлади. Объектларни сотишда эса, деб таъкидлади, биринчи навбатда ҳудудга киритилаётган инвестициялар ва иш ўринлари яратилиши эътиборга олиниши керак.
Шу муносабат билан, ҳокимлар Давлат активларини бошқариш агентлиги билан тенг равишда объектларни хусусийлаштириш дастурларига киритиш, уларни сотиш ва инвестициялар самарадорлиги учун масъул бўлиши белгиланди. Шунингдек, хусусийлаштириш доирасида бўлиб-бўлиб тўлаш шарти билан сотилган объектлар суммасининг қолдиғига ҳар йили ҳисобланадиган 14 фоизлик устамани бекор қилиш бўйича қарор қабул қилинди.
«Бу — коррупция»
Президент қурилиш тартиб-таомилларидаги муаммоларга алоҳида тўхталди. Расмий маълумотларга кўра, 2024 йилда қурилиш билан боғлиқ 2,6 миллиондан ортиқ аризанинг учдан бир қисми рад этилган.
«Мутасаддилар: „Камчиликлари борлиги учун қайтардик“, дейишади. Лекин чуқурроқ кириб борилса, муаммолар анча кўп. Ҳамма ҳамма нарсани тушуниб турибди, лекин билмаганга оляпти — аслида бу коррупция! Бунга чек қўйишнинг ягона йўли — рақамлаштириш ва сунъий интеллект!»
Давлат раҳбари тадбиркорлар бир нечта кетма-кет босқичлардан ўтишга мажбур бўлаётганини — аввал лойиҳалашга рухсат олиш, кейин архитектура-режалаштириш топшириғини кутиш жараёнини ойлаб чўзиб юбораётганини қайд этди. Тошкентда ушбу тартиб-таомиллар аллақачон битта босқичга бирлаштирилиб, муддатлар 3−4 бараварга қисқартирилди. Президент ушбу ёндашувни 2026 йил 1 июлдан бошлаб бутун мамлакат бўйлаб жорий этишни топширди.
Бундан ташқари, муҳандислик тармоқларига уланишни соддалаштириш режалаштирилмоқда. Ҳозирда техник шартларни олиш учун ҳар бир коммунал хизматга алоҳида мурожаат қилиш зарур. 1 июлдан бошлаб барча уланишлар (электр, газ, сув, канализация) учун ягона ариза ва ягона тўлов тизимини назарда тутувчи «ягона дарча» тизимига ўтиш мўлжалланмоқда.
Лойиҳаларнинг чўзилиб кетиши сабабларидан бири сифатида шаҳарсолик кенгашларига кирувчи 26 та идора ўртасидаги мувофиқлаштиришнинг сустлиги кўрсатилди. Эндиликда уларнинг ишига вилоятлар ва Тошкент шаҳри ҳокимлари раҳбарлик қилади ҳамда тадбиркорларнинг масалалари бўйича якуний қарорларни қабул қилади.
Шунингдек, йиғилишда «Шаффоф қурилиш» рейтингига ҳам тўхталиб ўтилди. Унда лизингга сотиб олинган техникалар ҳисобга олинмайди. Агар улар тизимга киритилса, камида 500 та компания ўз мавқеини яхшилаши ва ҳажми қарийб 17 триллион сўмлик бозорга кириш имкониятига эга бўлиши мумкин. Қурилиш вазирлигига лизинг техникаларининг электрон базасини яратиш ва уни баҳолаш тизимига интеграция қилиш топширилди.
Қўшимча равишда, пудрат ташкилотлари йилига фақат битта махсус техника импорт қилиши мумкинлиги ҳақидаги чекловни бекор қилиш зарурлиги кўрсатиб ўтилди.
Умуман олганда, президент уч ой муддатда қурилишга рухсат олишдан бошлаб объектларни фойдаланишга топширишгача бўлган барча тартиб-таомилларни тўлиқ таҳлил қилиш топшириғини берди. Якунлар бўйича талаблар, муддатлар ва тўловларни камида икки баравар қисқартиришни назарда тутувчи қарор лойиҳаси тайёрланиши керак.
Президент ушбу йиғилишда, шунингдек, бюрократия сабабли қурилиш лойиҳаларининг чўзилиб кетаётганини, оқибатда тадбиркорлар ишламаётган активлар учун солиқ ва кредит фоизларини тўлашга мажбур бўлаётганини танқид қилди. Ерни хусусийлаштириш бўйича аризаларни кўриб чиқиш муддати 10 дақиқагача қисқартирилади, бизнес эса бош режаларни ишлаб чиқишга жалб этилади.