Германия Марказий Осиё давлатларини Россияга қарши Европа Иттифоқи томонидан жорий этилган санкцияларни четлаб ўтишга қарши кураш бўйича саъй-ҳаракатларни фаоллаштиришга чақирди. Бу ҳақда 2026 йил 11 февраль куни Берлинда бўлиб ўтган «Марказий Осиё — Германия» саммити якунлари бўйича ГФР ташқи ишлар вазири Йоханн Вадефуль маълум қилди. Биринчи вазирлар учрашувида Ўзбекистон, Қозоғистон, Қирғизистон, Тожикистон ва Туркманистон ТИВ раҳбарлари иштирок этди.
«Россиянинг тажовузкор урушига жавобан биз Россия ҳарбий машинасини тийиб туриш учун кенг кўламли санкциялар жорий этдик. Мен бугун аниқ айтмоқчиман: Россиянинг тажовузкор урушини қўллаб-қувватлаш ва санкцияларни четлаб ўтиш Европа Иттифоқи хавфсизлик манфаатларига тўғридан-тўғри таҳдид солади. Шу боис мен Марказий Осиё давлатлари ташқи ишлар вазирларидан санкцияларни четлаб ўтишга қарши курашиш бўйича саъй-ҳаракатларни фаоллаштиришни ва ўз ҳаракатларини Европа Иттифоқи билан яқиндан мувофиқлаштиришни сўрадим», — деди Вадефуль.
У Европа Иттифоқи Марказий Осиёда кенгроқ позицияга эга бўлишга интилаётганини таъкидлади. «Халқаро тартиб тебраниб қолган ҳозирги вақтда мамлакатимизда таклиф қилиш мумкин бўлган ажойиб имконият бор: ишончлилик, барқарорлик, очиқлик», — деди Германия ТИВ раҳбари.
Вадефулнинг сўзларига кўра, узоқ муддатли мақсад — Европани минтақа билан янада жипсроқ боғлаш. «Марказий Осиё геосиёсий чорраҳада жойлашган бўлиб, мавжуд ва ўсиб бораётган Хитой манфаатларига, шунингдек, Россиядан келаётган таҳдидга қарши туриши керак», — деб баёнот берди.
«Биз Марказий Осиё билан иқтисодий ҳамкорлигимизни кенгайтиришни хоҳлаймиз. Биз, европаликлар, иқтисодий алоқаларимизни диверсификация қилишимиз керак — бу, айниқса, муҳим хомашё материаллари ва нодир ер элементларини етказиб бериш учун долзарбдир», — дея қўшимча қилди Вадефуль.
Ўзбекистон ТИВ раҳбари Бахтиёр Саидов «Марказий Осиё — Германия» форматидаги вазирлар даражасидаги саммит ўтказилишини олқишлади. «Ушбу механизмнинг ишга туширилишини шериклигимизга тизимли ва амалий тус берувчи муҳим босқич сифатида баҳолаймиз», — деб Telegram-каналида ёзди.
Саидовнинг қайд этишича, учрашувда вазирлар инвестициявий, технологик ва савдо ҳамкорлиги даражасини ошириш, муҳим хомашё материаллари, «яшил» энергетика, иқлим, транспорт боғлиқлиги ва логистика соҳаларида ҳамкорликни кенгайтириш, шунингдек, ишбилармонлик мулоқотини чуқурлаштириш зарурлигини таъкидладилар.
Берлин декларацияси
Саммит якунида Берлин декларацияси қабул қилинди, унда томонлар «умумий қадриятлар ва ўзаро манфаатларга асосланган» Германия-Марказий Осиё шериклигини янада мустаҳкамлашга содиқликларини тасдиқладилар.
Вазирлар, шунингдек, халқаро ҳуқуққа, жумладан БМТ Низомига ҳамда барча давлатларнинг мустақиллиги, суверенитети ва ҳудудий яхлитлигини ҳурмат қилишнинг асосий тамойилларига тўлиқ риоя қилишга содиқ эканликларини тасдиқладилар.
Декларацияга кўра, вазирлар Транскаспий йўлагининг «Марказий Осиё ва Европа ўртасидаги барқарор ва самарали мултимодал транспорт алоқаси» сифатидаги аҳамиятини таъкидладилар. Улар йўлакни ривожлантиришда ҳамкорликни рағбатлантиришга ҳамда Германия темир йўл ва логистика компанияларининг транспорт, инфратузилма ва консалтинг лойиҳаларида иштирок этишини қўллаб-қувватлашга келишиб олдилар. Йўлак бўйлаб барқарор инфратузилма лойиҳаларини амалга ошириш учун вазирлар ЕИнинг «Глобал портал» ташаббуси доирасида ҳамкорлик қилишга келишиб олдилар.
Шунингдек, вазирлар «БМТ Низоми тамойилларига мувофиқ Украинада тез орада ҳар томонлама, адолатли ва мустаҳкам тинчликка эришиш» муҳимлигини таъкидладилар. Бундан ташқари, улар «санкция режимлари масалалари бўйича» ва «санкцияларни четлаб ўтишнинг олдини олиш чораларини кучайтириш учун» ЕИ билан ҳамкорликни ва яқин ахборот алмашинувини давом эттириш муҳимлигини қайд этдилар.
Вазирлар Марказий Осиё давлатларининг Германия билан ўсиб бораётган иқтисодий ҳамкорлигини олқишладилар ва икки томонлама савдо, инвестициялар ва қулай ишбилармонлик муҳитини янада ривожлантириш ниятини билдирдилар. Ушбу йўналишларни қўллаб-қувватлаш учун экспорт кредитлари ва инвестиция кафолатлари каби давлат воситалари жалб қилинади.
Вазирлар миграция ва мобиллик соҳасида, жумладан ноқонуний миграцияга қарши кураш ва мигрантларни қайтариш бўйича икки томонлама алмашинувлар борасида ўзаро манфаатли ҳамкорликка қизиқиш билдирдилар. Вазирлар, шунингдек, «виза режимини соддалаштириш» зарурлигини таъкидлаб, бунинг «ишбилармонлик ва шахслараро алоқаларни мустаҳкамлашга ижобий ҳисса қўшишини» қайд этдилар.
ЕИнинг Қирғизистонга қарши санкциялари
Қирғизистон ташқи ишлар вазири Жээнбек Кулубаев Берлиндаги саммит доирасида ўз мамлакатининг ЕИ санкция сиёсатидан «жиддий хавотирда» эканини билдирди. Унинг сўзларига кўра, бир томонлама чеклов чоралари «Марказий Осиё давлатларининг барқарор ижтимоий-иқтисодий ривожланишига» ва минтақа давлатларининг европалик шериклар билан савдо-инвестициявий ҳамкорлигига салбий таъсир кўрсатиши мумкин.
Кулубаев Қирғизистон ўз халқаро мажбуриятларига «қатъий риоя қилишини» ва санкцияларни четлаб ўтишга қарши курашиш учун ЕИ билан «очиқ, конструктив мулоқот» олиб бораётганини баён қилди.
У шунингдек, Қирғизистон «бир томонлама санкциявий босимдан фарқли ўлароқ, кўпроқ ўзаро манфаатли мақсадларга эришиш учун» ЕИ билан «тенг, ўзаро ҳурмат ва ишончга асосланган» шерикликка тайёрлигини билдирди.
Аввалроқ Bloomberg нашри ЕИ илк бор санкцияларни четлаб ўтишга қарши курашиш воситасини (anti-circumvention tool) қўллаш ва Қирғизистонга дастгоҳлар ҳамда маълум бир радиоускуналар экспортини тақиқлашни кўриб чиқаётгани ҳақида ёзган эди. Агентлик маълумотларига кўра, ушбу чоралар Россиянинг Украинага кенг кўламли бостириб киришининг тўрт йиллиги арафасида — февраль охирида қабул қилиниши кутилаётган 20-санкциялар пакетига киритилиши мумкин.