Ўзбекистонда 19 та стратегик корхона маҳсулот таннархини 10−20 фоизга пасайтириши лозим. Бу ҳақда 2026 йил 13 февраль куни бўлиб ўтган йиғилишда президент Шавкат Мирзиёев маълум қилди.
2025 йили мамлакатда Миллий инвестиция жамғармаси ташкил этилиб, унинг бошқаруви Franklin Templeton халқаро компаниясига берилган эди.
Йил давомида компания стратегик корхоналар фаолиятини таҳлил қилди. Экспертларнинг баҳолашича, қатор компаниялар раҳбарларида корпоратив маданият етарлича ривожланмаган, шу билан бирга харажатларни камайтириш ва фойдани ошириш учун катта захиралар мавжуд.
Давлат раҳбари 19 та стратегик корхона раҳбарлари харидлар тизими, логистика, рақамлаштириш ва энергия самарадорлигини ошириш бўйича ишларни кучайтириши зарурлигини кўрсатиб ўтди. Ушбу чора-тадбирлар ҳисобига маҳсулот таннархи 10−20 фоизга пасайтирилиши керак.
«Тежаш режаси ишлаб чиқаришни қисқартириш ёки бирор-бир харажатларни кейинги муддатга кўчириш ҳисобига эмас, балки фақатгина маҳсулот бирлиги таннархини пасайтириш ҳисобига таъминланиши керак», — деб таъкидлади президент.
Бундан ташқари, стратегик корхоналарни «Ягона ғазначилик» ахборот тизимига улаш режалаштирилган. Самарасиз харажатларга тўлиқ чек қўйиш мақсадида барча харидлар хавф-таҳлил асосида «қизил», «сариқ» ва «яшил» тоифаларга ажратилади.
Президент 2025 йил 19 ноябрдаги фармойиши билан давлат корхоналарида таннархни пасайтириш ва самарадорликни ошириш чораларини кўриш бўйича топшириқ берган эди.
Бунинг учун бир қатор мажбурий ислоҳот йўналишлари жорий этилмоқда. Улар орасида харажатларни ҳар чоракда қайта кўриб чиқиш (spending review) ва бюджет устуворликлардан келиб чиқиб янгидан шакллантириладиган «нолдан бюджетлаштириш» (zero-based budgeting) тамойилини татбиқ этиш бор.
Шунингдек, қуйидагилар кўзда тутилган:
- моддий-техник харажатларни оптималлаштириш ва бир турдаги товарларни биргаликда харид қилиш;
- ёрдамчи функцияларни аутсорсингга ўтказиш;
- тежамкор ишлаб чиқаришни жорий этиш;
- жараёнларни автоматлаштириш ва сунъий интеллект технологияларини татбиқ этиш;
- молиявий ҳисоботнинг халқаро стандартларига (МҲХС) ўтиш;
- энергоаудит ва энергия самарадорлигини ошириш;
- ходимлар тузилмаси ва сонини оптималлаштириш;
- ички назорат ва комплаенсни кучайтириш.
Давлат компанияларига таннархни пасайтириш бўйича ўз дастурларини ишлаб чиқиш ва тасдиқлаш учун бир ой муддат берилди.
Ўзгаришларни мувофиқлаштириш учун Республика комиссияси тузилди. У чора-тадбирлар амалга оширилишини кузатиб боради, оптималлаштириш дастурларини ишлаб чиқишда кўмаклашади, ички захираларни аниқлайди, корхоналарнинг кредит юкини таҳлил қилади ва ҳар чоракда Президент Администрациясига ҳисобот беради.
Бундан ташқари, комиссия давлат компанияларининг бошқарув ходимларини 10 фоизгача қисқартириш бўйича таклифлар киритиши ва биргаликда харид қилиш тизимини ташкил этиши керак.
Давлат корхоналарига, президент қарорларида кўзда тутилган ҳоллардан ташқари, ҳомийлик ёрдами кўрсатишни тўхтатиш вазифаси юкланди.
2025 йил 1 декабргача раҳбарларнинг 2026 йил учун асосий самарадорлик кўрсаткичлари (KPI) ишлаб чиқилиши керак эди. Улар тасдиқлангач, ҳар бир корхона бўйича акциядорларнинг кутувлари белгиланади.
2026 йил 1 июлгача ERP тизимини жорий этмаган ёки харажатларни қисқартириш бўйича мақсадли кўрсаткичларга эришишни таъминламаган корхона раҳбарларининг ўринбосарлари лавозимидан озод этилиши белгилаб қўйилди.
2026 йил 1 мартдан бошлаб «UzAssets» бошқарувидаги стратегик корхоналарда «Ягона ғазначилик» ахборот тизими жорий этилади. Барча даромад ва харажатлар у орқали марказлашган ҳолда ўтади.
Стратегик корхоналар рўйхатига ишлаб чиқариш ва сервис соҳаси, шунингдек, банк соҳаси компаниялари, жумладан, Навоий кон-металлургия комбинати, Олмалиқ КМК, «Ўзметкомбинат», «Ўзбекнефтгаз», «Ўзбекуголь», «Ҳудудгазтаъминот», UzAuto Motors, «Ўзкимёсаноат», «Навоийазот», «Ўзбекгидроэнерго», «Иссиқлик электр станциялари», «Ўзтрансгаз», UzGasTrade киради.
Эслатиб ўтамиз, Миллий инвестиция жамғармаси портфелида мамлакатнинг бир қатор йирик корхоналари акциялари мавжуд (улар 18 та эди, кейин 15 тага тушди). Улар орасида: «Навоийазот» (25%), «Ҳудудий электр тармоқлари» (40%), «Ўзсувтаъминот» (25%), «Ҳудудгазтаъминот» (40%), «Ўзсаноатқурилишбанк» (SQB, 30%), «Халқ банки» (30%), Uzbekistan Airways (25%) ва бошқалар бор.