Ўзбекистон Марказий банки капитал ҳаракати билан боғлиқ айрим валюта операцияларини амалга ошириш тартибини соддалаштиради. Марказий банк бошқарувининг тегишли қарори 2026 йил 2 июнда қабул қилинган ва 15 июнда Адлия вазирлиги томонидан рўйхатдан ўтказилган. Ҳужжат уч ойдан кейин — 2 сентябрдан кучга киради.
Янги тартибга кўра, айрим ҳолларда резидентлардан чет элга инвестиция киритиш учун олдиндан алоҳида рухсатнома олиш талаб этилмайди.
Бир календарь йили давомида устав капиталида давлат улуши бўлган корхоналар ва уларнинг шўба ташкилотлари хорижга 100 минг долларгача, давлат улуши бўлмаган компаниялар эса 200 минг долларгача инвестиция киритишлари мумкин бўлади.
Гап, хусусан, хорижий компанияларнинг устав капиталини шакллантириш, уларнинг капиталида иштирок этиш, чет элда филиаллар, ваколатхоналар ва савдо уйларини ташкил этиш ҳақида бормоқда.
Бундан ташқари, давлат улуши бўлган корхоналар ва уларнинг шўба ташкилотлари ўзларининг хориждаги филиаллари ва ваколатхоналарининг айланма маблағларини тўлдириш учун йилига 50 минг долларгача маблағ йўналтиришлари мумкин. Давлат улуши бўлмаган компаниялар учун бу лимит 100 минг долларни ташкил этади.
Жисмоний шахслар календарь йили давомида алоҳида рухсатномасиз хорижга 10 минг долларгача инвестиция киритишлари мумкин бўлади. Бу хорижий компаниялар капиталида иштирок этиш ёки уларнинг устав капиталини шакллантиришга тааллуқли.
Шу билан бирга, жисмоний шахслар томонидан хорижий брокерлик ёки инвестиция ҳисобварақларини тўлдириш, президентнинг 2025 йил 18 декабрдаги фармонига мувофиқ, фақат лицензияга эга бўлган инвестиция воситачилари орқали амалга оширилади.
Қандай ҳужжатлар керак
Операцияни амалга ошириш учун резидент банкка ариза ва капитал ҳаракати операциясини назарда тутувчи ҳужжатларни — шартнома, битим, битишув ёки бошқа ҳужжатни, шунингдек уларга киритилган ўзгартириш ва қўшимчаларни тақдим этиши лозим.
Агар ҳужжат давлат ёки рус тилида тузилмаган бўлса, у легаллаштирилган ёки апостиль қўйилган, давлат ёки рус тилига таржима қилинган ва нотариал тартибда тасдиқланган бўлиши керак.
Банк зарур маълумотларни ҳужжатлар тақдим этилган кундан кейинги иш кунидан кечиктирмай тизимга киритиши шарт. Рўйхатдан ўтгандан сўнг операция белгиланган тартибда амалга оширилади.
Резидентлар, шунингдек, электрон тизим орқали ҳужжатларни қабул қилиш учун тегишли дастурий таъминотга эга бўлган банкларга электрон шаклда ҳам ариза топширишлари мумкин.
Хорижий инвестициялар бўйича ҳисоботдорлик
Капитал ҳаракати операцияси шартларидаги барча ўзгартиришлар қўшимча битим билан расмийлаштирилиши керак. Резидент уни имзоланган кундан бошлаб 10 кун ичида банкка тақдим этиши шарт.
Хориждаги инвестиция фаолияти тўғрисидаги маълумотлар резидентлар томонидан ҳар чоракда — ҳисобот чорагидан кейинги ойнинг 25-кунигача хизмат кўрсатувчи банкка тақдим этилиши лозим. Банклар, ўз навбатида, ушбу маълумотларни умумлаштириб, кейинги ойнинг охиригача Марказий банкка юборишлари шарт.
Агар резидент хорижий инвестиция фаолияти тўғрисидаги маълумотларни белгиланган муддатда тақдим этмаса, унинг ушбу турдаги кейинги операцияларини амалга ошириши тўхтатиб қўйилади.
Янги қоидаларга кўра, банклар капитал ҳаракати операциялари ҳисобини «Валюта операциялари ҳисоби» (FERUz) ахборот тизими орқали юритадилар. Банк маълумотларни тизимга киритганидан сўнг операция рўйхатдан ўтган ҳисобланади.
Марказий банк мавжуд журнал шаклидаги ҳисоб юритиш тартиби бекор қилинишини ва жараён тўлиқ рақамли форматга ўтказилишини қайд этмоқда. Бу, регулятор баҳосига кўра, ҳисобдорликни янада шаффоф ва тезкор қилиши керак.
Ўзгаришлар, шунингдек, капитал ҳаракати операцияларини нафақат резидентнинг асосий ҳисобварағи очилган банк орқали, балки белгиланган тартибда исталган хизмат кўрсатувчи банк орқали ҳам амалга ошириш имконини беради.
Марказий банкда таъкидланишича, ўзгаришлар капитал ҳаракати билан боғлиқ операциялар ҳисобининг шаффофлиги, тезлиги ва қулайлигини ошириши, шунингдек, резидентлар учун хорижга инвестиция киритишда қўшимча имкониятлар яратиши лозим.
Эслатиб ўтамиз, 2026 йил 1 январдан бошлаб Ўзбекистон фуқаролари ва компанияларига АҚШда рўйхатдан ўтган компанияларга инвестиция киритиш учун Ҳукуматнинг розилиги талаб этилмайди. Беҳзод Ҳошимовнинг фикрича, валюта режимининг юмшатилиши ўзбекистонликларга дунёдаги энг йирик молиявий бозорга чиқиш имкониятини очади.