Ўзбекистон Марказий банки банкоматлар орқали нақд пул ечишда юзага келадиган айрим муаммоли ҳолатлар учун банкларга нисбатан молиявий жарималар қўллаш ниятида. Бу ҳақда МБ раиси Тимур Ишметов 13 июнь куни Олий Мажлис Сенатининг ялпи мажлисида маълум қилди. Унда регуляторнинг 2025 йилдаги фаолияти тўғрисидаги ҳисоботи эшитилди.
Сенатор Қутбиддин Бурхонов аввалги ялпи мажлисда фуқароларнинг банкоматлардан фойдаланишдаги техник узилишлар билан боғлиқ мурожаатлари масаласи кўтарилганини эслатди.
«Ўтган йили 290 минг ҳолатда банкоматлар орқали банк карталаридан пул ечишда техник хатоликлар туфайли нақд пул берилмаган ёки банкоматлар карталарни ушлаб қолган», — деди.
Унинг сўзларига кўра, бундай мурожаатларнинг қарийб 10 мингтаси 15 кундан ортиқ муддатда ҳал этилган, 3000 дан ортиқ ҳолатда эса фуқаролар ички ишлар органларига мурожаат қилган. «Яъни, ички ишлар органлари ходимлари жиноятчиликнинг олдини олиш ўрнига шу каби масалалар билан шуғулланишган — биз бу ҳақда гапирган эдик», — деб таъкидлади сенатор.
У гап фақат битта банк ҳақида эмас, балки турли тижорат банклари, жумладан, давлат улуши мавжуд банкларнинг банкоматларидаги техник ҳолатлар ҳақида кетаётганини урғулади.
Қутбиддин Бурхонов МБ раисидан фуқароларнинг муаммоларини тезкорлик билан ҳал этиш ва бу каби ҳолатларнинг олдини олиш учун регулятор томонидан қандай чоралар кўрилаётгани ҳақида сўради.
Тимур Ишметов муаммо мавжудлигини тан олди. Унинг сўзларига кўра, 2025 йили банк карталари билан боғлиқ 291 мингта ҳолат қайд этилган.
«Биринчидан, агар нисбий нисбатда қарайдиган бўлсак, бу кўпми ёки кам: йил давомида банкоматлар орқали 341 млн та операция амалга оширилган. Яъни, 341 млн та операциядан 291 мингтасида шундай ҳолатлар кузатилган. Бу тахминан 0,08 фоиз ёки 0,07 фоиз демакдир», — деди МБ раҳбари.
Шу билан бирга, унинг сўзларига кўра, бундай ҳолатларнинг қарийб 85 фоизи бевосита банклар билан боғлиқ бўлмаган.
«Статистикага кўра, ҳолатларнинг қарийб 20 фоизи мижоз томонидан сўралган сумманинг банкоматдаги мавжуд пул купюралари номиналларига мос келмагани билан боғлиқ. Яна 20 фоизи — блокланган карталар ёки PIN-кодни нотўғри киритиш билан, тахминан 15 фоизи — алоқа йўқлиги, яна 10 фоизи эса электр энергияси йўқлиги билан боғлиқ», — деб маълум қилди Тимур Ишметов.
Қолган тахминан 16 фоизи ёки 46 мингта ҳолат ҳақиқатан ҳам банклар ва тўлов тизимлари операторларининг фаолияти билан боғлиқ бўлган, дея қайд этди.
МБ раиси регулятор ҳар бир операцияни назорат қила олмаслигини, чунки банкоматлар хизмати банкларнинг ўз сервисига тегишли эканлигини билдирди. «Бу уларнинг мижозларга бўлган муносабати ва хизмат кўрсатиш сифати масаласи», — деди.
Шу билан бирга, Марказий банк, унинг сўзларига кўра, бу каби муаммоларни истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш нуқтаи назаридан кўриб чиқишни бошлаган.
«Нормативларни ишлаб чиқиш, албатта, вақт талаб этади. Бир томондан, банклар — бу тижорат ташкилотлари ва биз уларнинг фаолиятини „бўғиб қўймаслигимиз“ ёки ишлашларига халақит берадиган қатъий тақиқлар яратмаслигимиз керак. Шунинг учун биз шундай йўлни танладик: нормативларни босқичма-босқич ишлаб чиқамиз, лекин банкларни қайси йўналишда ҳаракат қилаётганимиз ҳақида олдиндан хабардор этамиз», — деди регулятор раҳбари.
У МБ шундай хатлардан бирида банкларга инфратузилма билан ишлаш сифатини ошириш зарурлигини ва нақд пул ечишдаги муаммоларни нафақат техник узилишлар, балки истеъмолчилар ҳуқуқларининг эҳтимолий бузилиши сифатида ҳам кўриб чиқиш кераклигини кўрсатганини қайд этди.
«Адашмасам, (2026 йил) 6 августдан қоидалар кучга киради, унга кўра, бундай ҳолатлар учун банкларга нисбатан молиявий жарималар қўллашни бошлаймиз», — деди МБ раҳбари.
2025 йил 1 май ҳолатига кўра, Ўзбекистонда 45,3 мингта банкомат ва инфокиоск ўрнатилган бўлиб, бу 2025 йилнинг шу даврига нисбатан (34,42 минг) 32,3 фоизга кўп.