30 ёшдан ошган автомобиллар учун мажбурий йиллик экологик компенсация ҳақидаги норма фойдаланишдан чиқарилган автомобилларни утилизация қилиш тизими лойиҳасидан чиқариб ташланади. Бу ҳақда Чиқиндиларни бошқариш ва циркуляр иқтисодиётни ривожлантириш агентлиги маълум қилди.
Гап 30 ва ундан юқори ёшдаги автомобиллар эгалари ҳар йили базавий ҳисоблаш миқдорининг 30 баравари (12,4 млн сўм) миқдорида экологик компенсация тўлаши кераклиги кўзда тутилган норма ҳақида бормоқда. Агентликда таъкидланишича, жамоатчилик муҳокамасидан сўнг ва келиб тушган эътирозларни ҳисобга олган ҳолда лойиҳа «тубдан қайта ишланмоқда».
Маъмурий мажбурлаш ўрнига фуқароларни иқтисодий рағбатлантиришга урғу бериш таклиф этилмоқда. Бунинг учун мамлакатда автомобилларни баҳолаш ва қайта ишлаш бўйича мустақил корхоналар тармоғини ташкил этиш режалаштирилган. Улар очиқ ва шаффоф тендерлар асосида танлаб олинади.
Эски автомобиллар бозор қиймати бўйича баҳоланади. Бунда ҳатто мустақил ҳаракатлана олмайдиган носоз машиналарни ҳам мутахассислар улар жойлашган жойнинг ўзида кўздан кечиришлари мумкин бўлади.
Баҳолашдан сўнг эгасига иккита вариант таклиф этилади: автомобилнинг баҳоланган қиймати миқдорида пул тўловини олиш ёки махсус ваучерга эга бўлиш. Ундан расмий дилерлардан янги автомобиль харид қилишда бошланғич бадал сифатида фойдаланиш мумкин бўлади.
Ваучер қиймати янги машина нархидан чегириб ташланади, қолган суммани эса 2 йилдан 7 йилгача бўлган муддатга фоизсиз бўлиб тўлаш мумкин. Агар фуқаро ваучердан фойдаланишни истамаса, бир ой ичида унинг қийматини нақд пул кўринишида олиши мумкин.
Агентликда мисол келтирилди: агар эски автомобиль — масалан, ГАЗ-24, «Москвич» ёки биринчи авлод Nexia — 5 млн сўмга баҳоланса, унинг эгаси ушбу суммадан нархи 165 млн сўм бўлган янги Cobalt учун бошланғич бадал сифатида фойдаланиши мумкин. Қолган 160 млн сўмни 7 йил давомида ойма-ой 1,9 млн сўмдан фоизсиз тўлаб бориш таклиф этилади.
Агар эски автомобиль 70 млн сўмга баҳоланса, 7 йиллик бўлиб тўлаш шарти билан янги Cobalt учун ойлик тўлов 1,13 млн сўмни ташкил этади.
Автомобилларни баҳолаш ва утилизация қилиш билан шуғулланувчи операторлар харажатларининг бир қисмини утилизация йиғими маблағлари ҳисобидан қоплаш режалаштирилмоқда.
Агентлик маълумотларига кўра, Ўзбекистонда 5 млн атрофида автомобиль рўйхатга олинган бўлиб, уларнинг 100 мингга яқини носоз ҳолатда. Идоранинг таъкидлашича, айнан шундай автомобиллар шаҳарлардаги зарарли ташланмаларнинг 63 фоизига сабаб бўлмоқда. Битта эски автомобилни утилизация қилишда металл ва пластикдан ташқари 50 кг гача хавфли қаттиқ чиқиндилар ҳосил бўлиши мумкин.
Агентликда лойиҳа устидаги ишлар ҳали якунланмагани алоҳида таъкидланди. Ҳужжатни аҳоли фикрини ҳисобга олган ҳолда ва соҳа мутахассислари билан маслаҳатлашувлардан сўнг янада такомиллаштириш режалаштирилган. Идора жамоатчиликни таклиф, эътироз ва тавсияларни юборишга чақирди.