Ўзбекистон Марказий банки тижорат банкларига мурожаат йўллаб, унда оммавий оферталарга мижоз танламаган хизматларни киритмасликни талаб қилди.
Регулятор мобил иловада исталган хизматни олиш учун фойдаланувчидан ўнлаб саҳифалардан иборат банкнинг «умумий офертаси»ни қабул қилиш талаб этилаётган амалиётга эътибор қаратди. Мижозга фақат битта хизмат керак бўлса ҳам, офертани қабул қилиш автоматик равишда барча шартларга, жумладан, керак бўлмаган хизматларга ҳам розилик беришни англатади.
«Одатда истеъмолчилар мобил иловадаги шартнома билан батафсил танишиб чиқмайдилар ёки шартнома моҳиятини тўлиқ тушунмасдан рози бўладилар ва ўзлари танлаган ва хоҳлаган хизмат шартларига рози бўляпмиз, деб ўйлаб уни имзолайдилар. Баъзи банклар истеъмолчининг эътиборсизлигидан фойдаланиб, ўзларининг бир нечта хизматлари бўйича умумлаштирилган шартларни «умумий оферта» шаклида тақдим этадилар ва банкнинг бир нечта хизматлари шартларига истеъмолчининг розилигини оладилар», — деб қайд этади МБ.
Регуляторнинг таъкидлашича, бундай амалиёт кўпинча низоларга сабаб бўлади: мижозлар қўшимча хизматларга розилик бермаганини даъво қиладилар, банклар эса «офертага розилик»ка таянадилар.
МБ кераксиз хизматларни шартномага киритиш қонунчиликни бузишини эслатиб ўтди. Хусусан:
- Фуқаролик кодексининг 9-моддаси фуқаролик ҳуқуқий муносабатлари иштирокчиларидан ҳаракатларнинг виждонан, оқилона ва адолатли бўлишини талаб қилади;
- «Рақобат тўғрисида»ги қонуннинг 18-моддаси шартнома предметига тегишли бўлмаган шартларни мажбурлаб ўтказишни тақиқлайди;
- «Банклар ва банк фаолияти тўғрисида»ги қонун банк хизматини кўрсатиш шарти сифатида шахсни бошқа хизмат ёки маҳсулотни олишга мажбурлашни тақиқлайди.
Бундан ташқари, МБ айрим банкларнинг тўлов муддати ўтганда кредит карталарини автоматик равишда блоклаш ва ушбу картага маблағ тушганда комиссия ундириш амалиётини кўрсатиб ўтди. Бу мижозларга ўз мажбуриятларини бажаришни қийинлаштиради ва назорат органларига шикоятлар берилиши эҳтимолини оширади. Фуқаролик кодексининг 787-моддаси мижознинг ҳисобварақдаги пул маблағларини тасарруф этиш ҳуқуқини қонунда назарда тутилган ҳоллардан ташқари чеклашни тақиқлайди.
«Марказий банк юқорида қайд этилган банк операцияларини адолат тамойилларига зид ва моҳиятан адолатсиз деб баҳолайди», — дея таъкидлади регулятор.
МБ банклардан оферталардан истеъмолчи фойдаланиш ниятида бўлмаган хизматлар бўйича шартларни чиқариб ташлашни, шунингдек, комиссиялар жорий этишда адолат ва виждонлилик тамойилларига амал қилишни талаб қилди.