2025—2026 йиллар куз-қиш мавсумида Ўзбекистондаги истеъмолчиларга 25,4 млрд куб метр табиий газ етказиб бериш режалаштирилган, бу ўтган мавсумдагидан 200 млн куб метрга кўп. Бу ҳақда 11 декабрь куни Олий Мажлис Қонунчилик палатаси мажлисида Энергетика вазири Жўрабек Мирзамаҳмудов хабар берди.
Вазир асосий вазифалардан бири ер ости газ сақлаш омборларида газ захираларини шакллантириш ва уларнинг барқарор ишлашини таъминлаш бўлганини таъкидлади.
«Бу режа бажарилди ва бугунги кунда бизнинг иккала йирик газ таъминоти тизимимиз (ЕОГСО «Газли» ва «Хўжаобод» — таҳр.) барқарор ишламоқда. Суткасига 42 млн куб метргача газ олиш таъминланмоқда», — деди Мирзамаҳмудов.
Унинг сўзларига кўра, авария бригадалари шакллантирилган, зарур захиралар яратилган ва барча тизимлар алоҳида назорат остида.
«Бу йил қиш мавсумида газ сақлаш омборларидан ички истеъмолга ўтган йилгига нисбатан 1,2 млрд куб метр кўпроқ газ йўналтириш кўзда тутилган», — деди.
2024 йил октябр ойида вазир қиш мавсумига қадар Ўзбекистоннинг ер ости газ сақлаш омборларида 5,1 млрд куб метрдан ортиқ газ тўпланганини, бу 2023 йилга нисбатан 1,1 млрд куб метрга кўп эканлигини маълум қилган эди. Ўша йили ҳам ЕОГСОни тўлдириш режаси бажарилган. Шунга қарамай, газ таъминотидаги узилишлар тўхтамаган (заправкалар ва мавсумий истеъмолчилар ишига чекловлар жорий этилган).
Овоз берилган рақамларни умумлаштирсак, ер ости омборларида 6,3 млрд куб метрга яқин газ тўпланган. Шу билан бирга, газ импортининг қисқаришига олиб келган қўшни давлатдаги техноген авариядан кейин юзага келган 6 млн куб метрлик дефицитни қоплаш учун ЕОГСО захираларидан фойдаланилганми ёки йўқми, номаълум.
Ўзбекистонда ер ости омборларидаги газ ҳажми, шунингдек, олиш ва ҳайдаш кўрсаткичлари бўйича долзарб маълумотлар ошкор этилмайди.
2025 йил октябрь ойи охирида бўлиб ўтган матбуот анжуманида Энергетика вазирига газ сақлаш омборларида қанча газ тўплангани ва бу маълумотлар қачон жамоатчиликка онлайн режимда тақдим этилиши ҳақида савол берилган эди.
«Энг совуқ кунларда биз ҳар куни энергия таъминоти тизимимиз қандай ишлаётгани ҳақида маълумот берамиз. Яъни, қанча қазиб олингани, қанча ресурс ишлаб чиқарилгани, ҳар бир йўналишда қанча истеъмол қилингани, қаерда авария ҳолатлари юзага келгани ҳақида хабар берамиз. Агар биз бу пайтларда истеъмолни қоплаш учун ЕОГСОдан (ер ости газ сақлаш омборлари — таҳр.) қанча ҳажмда газ олинганини кўрсатсак-чи?» — деди.
Жўрабек Мирзамаҳмудов газ олиш бўйича энергетика мониторинги тизими ҳақида тақдимот тайёрланишини маълум қилди. «Мен бу жараёнларни тўлиқ рақамлаштиришга бағишланган брифинглардан бирини ўтказишни таклиф қиламан — бу фойдали бўлади. У ерда назорат қандай амалга оширилишини батафсил кўрсатамиз», — деди вазир.
Ҳозирги пайтда бу маълумотлар кенг жамоатчилик учун ҳали ҳам мавжуд эмас.
Мисол учун: Европа Иттифоқида ЕОГСО бўйича расмий портал (AGSI) ишлайди, у ерда омборларнинг мамлакатлар ва минтақалар бўйича кунлик долзарб тўлдирилганлиги, мутлақ ҳажмлар ва фоизлардаги тўлдирилиш даражалари, тарихий маълумотлар (ўтган йилга, ўртача қийматларга нисбатан таққослаш), олиш ва ҳайдаш жадваллари, мамлакатлар бўйича фильтрлар эълон қилинади.
Ўзбекистондаги ер ости газ сақлаш омборлари
Ер ости газ сақлаш омборлари — мамлакат энергетика хавфсизлигининг стратегик элементлари. Газ қазиб олиш — ноэластик: совуқ кунларда уни кескин ошириш қийин. Шунинг учун ёзда уларга газ ҳайдалади, қишда эса истеъмол бир неча баробар ошганда, аҳолини, ижтимоий объектларни ва иссиқлик электр станцияларини барқарор таъминлашни таъминлаш учун фойдаланилади. ЕОГСОлар тизимдаги босимнинг пасайишини компенсация қилиш, истеъмол чўққиларини текислаш, шунингдек, авариялар ва импортдаги узилишлар юз берган тақдирда захира сифатида хизмат қилади.
Газ қазиб олувчи ва газ импорт қилувчи давлатлар учун бундай омборлар иқтисодий аҳамиятга ҳам эга: улар паст нархлар даврида газ сотиб олиш ва уни қишда, бозорларда ёқилғи нархи анъанавий равишда ошганда фойдаланиш имконини беради.
Ўзбекистонда иккита ер ости газ сақлаш омбори фаолият юритади. «Газли» Бухоро вилояти Ромитан туманида, «Хўжаобод» эса Андижон вилоятида жойлашган.
Энергетика вазири Жўрабек Мирзамаҳмудов 2024 йил октябр ойида «Газли» газ сақлаш омборининг (тадбиркор Бахтиёр Фозилов билан боғлиқ Gazli Gas Storage компаниясига тегишли) сиғими 3 млрд куб метрдан 4,5 млрд куб метргача оширилганини маълум қилган эди. 2025 йилгача унинг қувватини 6 млрд куб метргача икки баравар ошириш режалаштирилган эди, бироқ 2024 йил декабридан бери компания ишларнинг бориши ҳақида маълумот эълон қилмаган (сайтда асосан турли байрамлар муносабати билан табриклар эълон қилинади).
«Хўжаобод»нинг сиғими 900 млн куб метрни ташкил этади, уни ҳам 1,05 млн куб метргача ошириш режалаштирилган эди.
Ўзбекистон Қирғизистон билан ҳам Фарғона вилояти Сўх туманидаги 2011 йил май ойидан бери ишламаётган ер ости газ сақлаш омбори (Шимолий Сўх газ сақлаш омбори) фаолиятини қайта тиклашни муҳокама қилган. Унинг ҳажми 2,5−3 млрд куб метрни ташкил этади.
2025 йил сентябрь ойида Ўзбекистон Энергетика вазирлиги ва Хитой Миллий нефть корпорацияси (CNPC) Қашқадарё вилояти Косон туманидаги «Қорабойир» кони негизида ер ости газ сақлаш омбори қуриш бўйича ҳамкорлик меморандумини имзолади.
Дастлабки илмий-тадқиқот ишлари натижаларига кўра, «Қорабойир» конининг 12-горизонти объектни жойлаштириш учун оптимал деб топилди. Келгусидаги газ сақлаш омбори 1,5 млрд куб метргача фаол табиий газни сақлаш имконини беради.