Тошкент расмийлари пойтахт каналларида содир бўлиши мумкин бўлган бахтсиз ҳодисаларнинг олдини олиш мақсадида аҳоли билан «ахборот ишларига алоҳида эътибор қаратишни» ният қилмоқда. Бу ҳақда 5 июнь куни бўлиб ўтган матбуот анжуманида шаҳар ҳокимлиги ҳамда Каналлардан фойдаланиш ва уларга туташ ҳудудларни ободонлаштириш бошқармаси вакиллари маълум қилди.
Бу чора сувга тушиб кетган қизни қутқариш чоғида Бўрижар каналида чўкиб кетган Абдуманноп Самиковнинг ўлимига жавоб бўлади. Бетонлангандан кейин қирғоқлар сирпанчиқ бўлиб қолгани ва оқим тезлашгани сабабли марҳум сувдан чиқа олмаган. Ишлар соҳилбўйи ҳудудларини ободонлаштириш доирасида олиб борилган. 2025 йил 3 июнь куни Президент Шавкат Мирзиёев Абдуманноп Самиковни вафотидан сўнг «Жасорат» медали билан тақдирлади.
Канални ободонлаштириш ишлари давом этади. Тошкент ҳокимлиги ҳузуридаги «Ягона буюртмачи хизмати» инжиниринг компанияси бош мутахассиси Роҳат Муҳаммаджоннинг сўзларига кўра, Сеул кўчасидан Чўпонота кўчасигача бўлган 3,2 км узунликдаги канал қисмини қамраб олувчи лойиҳанинг биринчи босқичи 2025 йил декабрь ойида якунланади.
Каналлар бошқармаси бошлиғи ўринбосари Муҳиддин Хожибековнинг таъкидлашича, бетонлашнинг асосий мақсади — сув йўқотишларини камайтириш. Унинг сўзларига кўра, бетонлашдан олдин сув йўқотишлари секундига 400-500 литрни ташкил этган. У шунингдек, канал бўйида «авария ҳолатидаги» уйлар жойлашганини маълум қилди. Уларнинг аксарияти «50-60 йиллик» эди. Давлат аҳоли билан бузилган уйлар учун компенсация тўлаш бўйича келишиб олди, деди Муҳиддин Хожибеков.
«Бу жаҳон тажрибаси. Шаҳарлардаги барча сув артериялари тартибга солиниши керак», — деди «Ўзсувлойиҳа» лойиҳа ташкилоти бош муҳандиси Салават Жаляев. — «Бўрижар — яхши намуна. Бизда эрозия кетмоқда эди. Тупроқ қулаб тушгани учун авария ҳолатлари бўлган. Бир, икки, ўн йилдан кейин нима бўлар эди?»
Ободонлаштириш доирасида Бўрижар канали бўйида пиёда ва велосипед йўлаклари, шунингдек, тўртта пиёда кўприги пайдо бўлади. Қирғоқларга 9000 та янги дарахт экиш режалаштирилган. Уларни суғориш учун каналдан сув ишлатилади. Сув насослар ёрдамида етказиб берилади, деди Муҳиддин Хожибеков. Бўрижар оқими бўйлаб дарахтлар кесилиши ҳақидаги саволга уларнинг аксарияти қуриганлигини маълум қилди.
Лойиҳанинг биринчи босқичи якунлангач, иккинчи босқич бошланади, дея давом этди Муҳиддин Хожибеков. У Чўпонота кўчасидан Чоштепа кўчасигача бўлган Бўрижар соҳилининг яна 2,2 км қисмини қамраб олади. Лойиҳанинг умумий қиймати 140 миллиард сўмни ташкил этади. Анжуман иштирокчилари молиялаштириш манбаини очиқламади.
Хавфсизлик чораларига изоҳ бераркан, Муҳиддин Хожибеков фожиадан олдин ҳам каналнинг бир қисми ҳимоя тўри билан ўралганлигини маълум қилди. Пудратчи ва Каналлар бошқармаси ҳудудни назорат қилиш учун кузатувчиларни ажратган. Техник талабларга кўра, 100 метр оралиқда «Чўмилиш тақиқланади» огоҳлантирувчи белгилари ўрнатилган, деди у.
Воқеадан сўнг янги чоралар қабул қилинди: канал бўйлаб уч нуқтада пўлат арқонлар тортилди, битта нарвон ўрнатилди.
«Ягона буюртмачи хизмати» вакили Абдурауф Ганиевнинг таъкидлашича, сув ҳавзаларига нарвонлар фақат чўмилиш расман рухсат этилган жойларда ўрнатилади. Бўрижар канали ҳолатида бу назарда тутилмаган. Шунинг учун ободонлаштириш якунлангандан сўнг ҳудуд фақат сайр қилиш зонаси сифатида фойдаланилади ва бу ерда нарвонлар бўлмайди, деди у.
Роҳат Муҳаммаджон қурилиш майдончаси ёпиқлигича қолаётганини, бироқ 3,2 км узунликдаги участкани назорат қилиш қийинлигини таъкидлади. Тўлиқ тўсиқлар ҳозирча ўрнатилмаган, чунки пудратчи эндигина бетонлашни якунлаган ва нишабларни таянч деворлар билан мустаҳкамлашни бошлаган.
Лойиҳа қайта кўриб чиқилмайди: у аллақачон экспертизадан ўтган, амалга ошириш режага мувофиқ давом этмоқда, деди Салават Жаляев.
Ишларни бажариш бўйича тендерда «Тўпаланг ГЭС Холдинг» компанияси ғолиб бўлди. Абдурауф Ганиевнинг сўзларига кўра, танлов чекланган эди: Ўзбекистонда етарли даражада оғир техникага ва канал қуриш тажрибасига эга пудратчилар кўп эмас. Ишларда 200 га яқин техника бирлиги жалб этилган.
Бетонлаш бошланишидан олдин канал тубидан 3,5 метргача лойқа чўкиндилар олиб чиқилган, бунда техника бир неча бор тиқилиб қолган, деди «Тупаланг ГЭС Холдинг» лойиҳа менежери Абдусалом Шаймарданов. Унинг таъкидлашича, канал ташқи томондан тошли кўринган бўлса-да, аслида хавфли, нотурғун массани ташкил этган.
Лойиҳа нафақат сув йўқотишлари ва қирғоқлар эрозияси билан боғлиқ муаммоларни ҳал этишга, балки дам олиш масканини яратишга ҳам қаратилган, деди Муҳиддин Хожибеков.
«Илгари бу канал одамларга хизмат қилмасди. У фақат сув транзити учун эди. Энди эса минглаб одамлар унинг бўйлаб сайр қилишлари мумкин», — деди у.
Расмийлар Бўрижар канали бўйини «Тошкентнинг ташриф қоғози»га айлантирмоқчи эканликларини маълум қилдилар. Канал бўйлаб 4 та туман: Яккасарой, Миробод, Чилонзор ва Сергели аҳолиси учун пиёда юриш имконияти бўлган сайр қилиш зоналарини ташкил этиш режалаштирилган, дея аниқлик киритди Салават Жаляев.
Келажакда шаҳарнинг бошқа каналларини ҳам ободонлаштириш режалаштирилган: хусусан, Чирчиқ дарёси соҳили умумий ҳисобда 80 метрга тораяди ва чуқурлаштирилади, дея маълум қилди ҳокимлик.