Олий Мажлис Сенатининг мажлисида шаҳарсозлик реновацияси тўғрисидаги қонун муҳокама қилинаётганда сенаторлар лойиҳаларни танлов жараёнларисиз амалга оширишда юзага келиши мумкин бўлган коррупция хавфлари масаласини кўтардилар.
Сенатор Зумрад Бекатова қонундаги инвесторлар ташаббуси билан чиқилган ва тўлиқ уларнинг ҳисобидан молиялаштириладиган лойиҳалар танлов ўтказимасдан амалга оширилиши мумкинлиги ҳақидаги нормага эътибор қаратди.
«Ушбу қонунда учинчи шахслар ташаббуси билан дастурга киритилган ва тўлиқ уларнинг ўз маблағлари ҳисобидан молиялаштириладиган реновация лойиҳалари учун танлов ўтказилмаслиги кўзда тутилмоқда. Бундай лойиҳаларни амалга оширувчи учинчи шахслардан бирор-бир кафолатлар талаб қилинадими?», — деб сўради.
Бекатова, шунингдек, инвесторлар ва қурилиш компанияларини саралаб олишнинг шаффофлиги масаласини қўйди:
«Нима учун потенциал инвесторлар ва қурилиш ташкилотларини аниқлашда электрон аукционлар ўтказиш кўзда тутилмаган? Танлов жараёнларидан воз кечиш келажакда коррупция хавфларига олиб келмайдими? Шунингдек, ҳозирда «Шаффоф қурилиш» миллий ахборот тизими фаолият юритаётгани маълум. Нима учун қонунда қурилиш ташкилотларини саралашда ушбу тизимдан фойдаланиш кўзда тутилмаган?».
Адлия вазирининг биринчи ўринбосари Маҳмуд Истамов саволларга жавоб берар экан, агар инвестор лойиҳани тўлиқ ўз маблағлари ҳисобидан — ташқи молиялаштиришни жалб қилмасдан амалга оширса, қонунда ҳақиқатан ҳам шундай норма кўзда тутилганини тасдиқлади.
Унинг сўзларига кўра, реновация лойиҳаларини бошлаш катта харажатларни талаб қилади:
«Нима учун бундай ечим таклиф қилинди? Бу масала қонун лойиҳасини ишлаб чиқишда кенг муҳокама қилинган. Ҳар қандай лойиҳа ташаббуси катта харажатларни талаб қилади: реновация концепциясини ишлаб чиқиш, ҳар бир мулкдор билан музокаралар ўтказиш, уларнинг талаб ва истакларини ҳисобга олиш, лойиҳага ўзгартиришлар киритиш — буларнинг барчаси ресурс талаб этади».
Айнан шунинг учун ҳам, Адлия вазирининг биринчи ўринбосари таъкидлаганидек, инвесторларнинг қизиқишини ошириш учун уларга ўзига хос кафолат берилади, бироқ уларнинг масъулияти сақланиб қолади:
«Қонунда кўзда тутилган барча кафолатлар сақланиб қолади: лойиҳа ўз вақтида якунланмаганда пеня ҳисоблаш, уч томонлама шартномалар тузиш… шунингдек, мажбуриятлар бажарилмаган тақдирда танлов ўтказиш ва лойиҳани бошқа иштирокчига топшириш имконияти мавжуд».
Электрон аукционлардан воз кечиш сабаблари ҳақида гапирганда, у реновация учун нафақат нарх кўрсаткичлари муҳимлигини қайд этди:
«Аукционда асосий мезон нарх ҳисобланади. Реновация ҳолатида эса, қийматдан ташқари, бошқа муҳим мезонлар ҳам мавжуд: кўкаламзорлаштириш даражаси, муҳандислик тармоқлари ҳолати, ижтимоий инфратузилманинг ривожланиши. Айнан шунинг учун ҳам фақат нарх эмас, балки ушбу омилларнинг барчасини ҳисобга олган ҳолда вазмин қарор қабул қилинади», — деди Истамов.
Сенат раиси Танзила Норбоева коррупция хавфларини минималлаштириш зарурлигини таъкидлади.
«Ушбу масалаларда коррупциянинг олдини олиш чораларини ҳам кўзда тутиш керак. Тегишли механизмларни аниқ белгилаб олиш лозим. Бундай ёндашув коррупция хавфларини келтириб чиқармаслиги керак», — деди.
У Адлия вазирлигига ушбу масала бўйича қўшимча таклифлар тақдим этишни таклиф қилди.
Бунга жавобан Маҳмуд Истамов тегишли чоралар аллақачон ишлаб чиқилаётганини маълум қилди: «Ҳозирги вақтда биз юзага келиши мумкин бўлган коррупция хавфларини ҳисобга олган ҳолда саралашни ўтказиш тартибини тартибга солувчи Вазирлар Маҳкамаси қарори лойиҳасини ишлаб чиқмоқдамиз».
Унинг сўзларига кўра, ҳужжатни ишлаб чиқишда «Шаффоф қурилиш» тизимидан фойдаланиш масаласи ҳам кўриб чиқилади.
Эслатиб ўтамиз, 2026 йил 7 апрелдаги мажлисда сенаторлар уй-жой фондини янгилаш қоидаларини жорий этувчи «Шаҳарсозлик реновацияси тўғрисида»ги қонунни маъқулладилар. Ҳужжат реновация лойиҳаларини аҳолининг 80 фоизининг нотариал розилиги билан кўриб чиқишни, бузиш ишларини эса барча мулкдорлар билан компенсация масалалари тўлиқ ҳал этилгандан кейин амалга оширишни назарда тутади.