Кредит калькулятори

Кўчмас мулк ва автомобиллар учун онлайн ҳисоблаш

Ҳисоблаш
Бизнес 02/04/2026

Ўзбекистон кетма-кет бешинчи ой олтин экспорт қилмаяпти

2026 йилнинг январь-февраль ойларида Ўзбекистон ташқи савдо айланмаси 11,6 млрд долларни ташкил этди, бу 2025 йилнинг шу даврига нисбатан 7,1 фоизга кўп, деб далолат беради Миллий статистика қўмитаси маълумотлари.

Экспорт ҳажми 23,4 фоизга камайиб, 3,5 млрд долларни ташкил этди. Бунга асосан илгари экспорт тушумининг сезиларли қисмини ташкил этган олтин етказиб беришнинг мавжуд эмаслиги сабаб бўлди (2025 йилнинг январь-февраль ойларида олтин умумий экспортнинг қарийб 37,4 фоизини ташкил қилган). Импорт эса 29,8 фоизга ошиб, 8,1 млрд долларга етди.

2026 йил бошидан буён Ўзбекистон қимматбаҳо металл экспортини амалга оширмади (2025 йилнинг мос даврида бу кўрсаткич 1,7 млрд доллар бўлган). Шундай қилиб, мамлакат кетма-кет бешинчи ойдир-ки, олтин сотишдан тийилмоқда.

Олтин экспорти тўхтагани фонида ташқи савдо балансининг манфий сальдоси (экспорт ва импорт ўртасидаги фарқ) қарийб уч бараварга — 1,58 млрд доллардан 4,5 млрд долларгача кўпайди.

Шу билан бирга, олтинни ҳисобга олмаганда экспорт бошқа йўналишлар ҳисобига 22,4 фоизга — 2,9 млрд доллардан 3,5 млрд долларгача ўсди. Хусусан, хизматлар экспорти 1,16 млрд доллардан 1,45 млрд долларгача ошди (улуши 25 фоиздан 40,9 фоизга етди), саноат товарлари — 575 млн доллардан 643 млн долларгача (улуши 12,4 фоиздан 18,1 фоизга), кимёвий маҳсулотлар — 275 млн доллардан 342 млн долларгача (5,9 фоиздан 9,6 фоизга), озиқ-овқат маҳсулотлари — 294 млн доллардан 351 млн долларгача (6,4 фоиздан 9,9 фоизга) кўпайди. Шунингдек, машина ва ускуналар экспорти ҳам 116 млн доллардан 211 млн долларгача ўсди. Бироқ, бу ўсиш олтин йўқлигини фақат қисман қоплади.

Ўзбекистон охирги марта 2025 йилнинг сентябрь ойида олтин экспорт қилган эди — ўшанда етказиб бериш ҳажми 1,48 млрд долларни ташкил этган. Ўшандан бери қимматбаҳо металлнинг жаҳон котировкалари 2 март ҳолатига кўра 3806,5 доллардан 5400 долларгача (+41,8%) кўтарилди, шундан сўнг нархлар кескин пасайди.

Олтин билан боғлиқ вазият

2026 йил 31 март куни олтин нархи бироз кўтарилди, бироқ у ҳали ҳам сўнгги 17 йилдаги энг йирик ойлик пасайиш сари кетмоқда. Металлнинг спот нархи бир унция учун тахминан 4553 долларни ташкил этди, аммо умуман олганда ой давомида нархлар 14,6 фоизга тушиши мумкин — бу 2008 йил октябридан бери энг ёмон натижа.

АҚШ ва Эрон ўртасидаги можаро бозорга босим ўтказмоқда: нефть ва газ нархининг кўтарилиши инфляцион кутилмаларни кучайтириб, фоиз ставкалари ошиши эҳтимолини оширади, бу эса анъанавий равишда олтинга салбий таъсир қилади.

Бу фонида бозорнинг хулқ-атвори ўзгармоқда: 2025 йил ва 2026 йил бошидаги кучли ўсишдан сўнг, олтин яна долларнинг мустаҳкамланиши ва облигациялар даромадлилигининг ошишига реакция билдириб, улар кўтарилганда нархи пасаймоқда, деб ёзади CNBC.

Таҳлилчилар, шунингдек, волатилликнинг ошишини қайд этмоқдалар — сўнгги ойларда у тарихий даражалардан икки баравар юқори бўлди, бу молиявий инвесторларнинг фаол иштироки ва аввалги ўсишдан кейин фойдани қайд этиш (фиксация) билан боғлиқ.

Олтиннинг мамлакат иқтисодиёти учун аҳамияти

Олтин Ўзбекистон иқтисодиётида асосий роль ўйнайди — бу асосий экспорт товарларидан бири ва муҳим валюта тушуми манбаи. Айрим йилларда у мамлакат экспортининг салмоқли қисмини ташкил этади, сотувдан тушган даромадлар эса савдо тақчиллигини қоплаш ва тўлов балансини қўллаб-қувватлашга ёрдам беради.

Бундан ташқари, олтин стратегик актив ҳисобланади: унинг захиралари Марказий банкнинг халқаро резервларини шакллантириб, миллий валюта ва молиявий тизим барқарорлигини таъминлайди. Йирик конлар ва қазиб олиш ҳажми (хусусан, НКМК каби корхоналар орқали) туфайли Ўзбекистон жаҳон олтин бозоридаги сезиларли иштирокчилардан бири ҳисобланади.

Олтиндан тушган қўшимча даромадлар 2025 йилда солиқ тушумларининг ҳам муҳим манбаига айланди, бунинг фонида ҳукумат ўз харажатларини қўшимча 41,2 трлн сўмга (3,43 млрд доллар) оширди.