Жиззах вилоятининг Фориш туманида 2026 йил 24 март куни кичик қувватли атом электр станцияси майдончасида илк бетон ишлари бошланди. Бу ҳақда Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Атом энергияси агентлиги («Ўзатом») хабар берди.
Сешанба куни АЭС қурилиши бўйича дирекция директори Абдужамил Калмуратов ва «Атомстройэкспорт» АЖ (Росатом давлат корпорациясининг инжиниринг дивизиони)нинг Ўзбекистонда АЭС қуриш лойиҳаси бўйича вице-президенти — директори Павел Безруков РИТМ-200Н реакторли энергоблок қурилиши доирасида бетон ишларига старт бердилар.
Ҳозирги босқичда реактор биноси остида бетон тайёрлаш ишлари олиб борилмоқда. Ишлар 2026 йилнинг апрелида якунланиши режалаштирилган. Жами 900 куб метрга яқин бетон аралашмаси ётқизилади, бу эса реактор биноси пойдевори остида гидроизоляция ва ерга улаш тизимига эга асосни шакллантириш имконини беради. Кейинги муҳим босқич реактор биноси пойдевори плитасига «биринчи бетон» қуйиш бўлади.
«Ўзатом» агентлигида таъкидланишича, бетон ишларининг бошланиши лойиҳанинг яқин вақт ичида фаол жисмоний қурилиш фазасига ўтишини англатади.
«Бугун Ўзбекистон келажаги учун муҳим кун — биз замонавий атом энергиясини яратиш бўйича миллий дастурни амалга оширишда ҳал қилувчи қадамни ташладик», — деди «Ўзатом» агентлиги директори Азим Аҳмедхўжаев. Унинг сўзларига кўра, лойиҳа тасдиқланган муддатларга мувофиқ амалга оширилмоқда ва давлат раҳбарининг доимий назоратида турибди.
Аҳмедхўжаев бетон ишларини бошлаш олдиндан режалаштирилгани ва ўз вақтида амалга оширилганини қайд этди. Унинг аниқлик киритишича, жорий босқич тайёргарлик бетон ишлари билан боғлиқ, кейинги босқич эса кечроқ бошланади. «Ёзда биз бевосита реактор биносини қуришни бошлаймиз. Бу бошқа, ушбу лойиҳани амалга оширишнинг жуда муҳим босқичидир», — дея қўшимча қилди Азим Аҳмедхўжаев.
Ишларнинг бошланиши билан параллел равишда «Росатом» билан келгуси ҳамкорлик бўйича ҳужжатлар, жумладан, «йўл харитаси» ва станция қурилиши контрактига доир келишув имзоланди.
Лойиҳанинг янгиланган конфигурациясига кўра, станция битта майдончада жойлашадиган тўртта энергоблокни ўз ичига олади: иккитаси ВВЭР-1000 реакторли (ҳар бири 1 ГВт) ва иккитаси 55 МВтли РИТМ-200Н реакторли. Тўлиқ қувватга чиққач, у йилига тахминан 15,4 млрд кВт·соат электр энергияси ишлаб чиқара олади — бу мамлакатдаги жорий истеъмолнинг 15 фоизидан ортиғи эканлигини англатади.
2025 йил сентябрь ойи охирида Ўзбекистон ва Россия Жиззах вилояти Фориш туманида келажакдаги атом станцияси конфигурациясини белгиловчи ҳужжатларни имзолаган эди. Томонлар, шунингдек, реакторлар учун ядро ёқилғисини етказиб бериш бўйича ҳам келишиб олдилар. Энергоблокларни ишга тушириш 2029–2035 йилларга мўлжалланган. Кичик ва йирик АЭСни бир вақтнинг ўзида жойлаштириш ҳисобига «МВт·соат нуқтаи назаридан максимал тежамкор вариант» кутилмоқда.
Эслатиб ўтамиз, кичик АЭС асосида атом музёрар кемаларида ишлатилган РИТМ-200Н сув-сувли ядро реактори ётади, бироқ ушбу реакторли ер усти АЭСи ҳали қурилмаган ва референт (синовдан ўтган) ҳисобланмайди. Бундан ташқари, Ўзбекистон битта майдончада бир вақтнинг ўзида кичик ва йирик АЭС жойлаштириладиган дунёдаги биринчи мамлакат бўлади.
Жиззах вилоятида кичик атом станцияси қурилиши давлат бюджети ҳисобидан молиялаштирилади, деб баёнот берган эди Ўзбекистонда АЭС қурилиши бўйича дирекция раҳбари Абдужамил Калмуратов 2025 йил октябрь ойида. Унинг сўзларига кўра, лойиҳа қиймати 1 млрд доллардан ошмайди, якуний сумма эса контрактда белгиланади.
Объект қурилишида субпудратчи сифатида Enter Engineering танланган эди. Шу билан бирга, тадбиркор Бахтиёр Фозилов билан боғлиқ гуруҳда яқинда аниқланган муаммолар фонида компания ишларда иштирок этишда давом этаётгани ёки йўқлиги номаълумлигича қолмоқда.