Давлатга тегишли «Ўзкимёсаноат» компанияси 30 млн доллар инвестиция киритиб, «Самарқандкимё» кимё заводидаги 16,92 фоиз улушни қўлга киритди. Бу ҳақда лойиҳанинг ҳукумат комиссияси томонидан ўрганилиши якунларига кўра маълум бўлди.
2026 йил 13 март куни бош вазир ўринбосари Жамшид Хўжаев бошчилигидаги ва бош прокурор ўринбосари Дилмурод Қосимов иштирокидаги ҳукумат комиссияси Самарқанд вилоятининг Пастдарғом туманида мураккаб минерал ўғитлар ишлаб чиқариш бўйича корхона қурилиши лойиҳаси билан танишди.
Лойиҳа қиймати 390,5 млн долларга баҳоланмоқда. Ишлаб чиқариш мажмуасини 190,4 гектар майдонда жойлаштириш режалаштирилган. Унинг қуввати йилига 910 минг тонна ўғит, жумладан 370 минг тонна фосфорли ва 540 минг тонна мураккаб ўғитларни ташкил этиши керак.
Корхонанинг экспорт салоҳияти 50 млн долларга, иш ўринлари сони эса 900 тага баҳоланмоқда.
2025 йил октябрь ҳолатидаги лойиҳа маълумотларига кўра, кимё мажмуасини ташкил этиш учун капитал харажатлар (EPC) ҳажми 487 млн доллардан ошган. Лойиҳа, шунингдек, Neofos лойиҳаси доирасида Навоий вилоятидаги фосфорит рудаси конини ўзлаштириш ва бойитишни ҳам ўз ичига олади.
Молиялаштириш қуйидагича тақсимланган:
- 277 млн доллар — кредит маблағлари,
- 120 млн доллар — инвесторларнинг ўз маблағлари,
- 90 млн доллар — «Ўзкимёсаноат» маблағлари.
Ҳозирга қадар лойиҳага 427 млн доллар инвестиция киритилган.
Лойиҳанинг техник-иқтисодий асослари Лойиҳалар ва импорт контрактларини комплекс экспертиза қилиш марказига юборилган. Камчиликлар бартараф этилгач, «Ўзкимёсаноат» томонидан 60 млн доллар миқдоридаги қўшимча молиялаштиришдан фойдаланиш имкониятини очиш режалаштирилган.
Бугунги ҳолатга кўра:
- лойиҳалаштириш 98,6 фоизга якунланган,
- ускуналар етказиб бериш — 80,6 фоиз (асосий ускуналар етказиб берилган, монтаж ишлари кетмоқда),
- қурилиш ишлари эса бор-йўғи 34,6 фоизга бажарилган.
Шу билан бирга, 2020 йилда Вазирлар Маҳкамаси қарори доирасида 1954 йилда ташкил этилган кимё заводи Кипрнинг Ferkensco Management Limited компаниясига (кейинчалик Гонконгда қайта рўйхатдан ўтган) инвестиция мажбуриятлари эвазига «ноль» қийматда берилган эди.
Ўша вақтда Кипр компанияси Баҳодир Ғафуров ва Eriell Holding Company билан боғлиқ бўлган. Натижада у давлатга тегишли 60,35 фоиз акцияларни ва «Ўзкимёсаноат»нинг 39,65 фоиз акцияларини қўлга киритган. Эвазига инвестор камида 200 млн доллар инвестиция киритиши, янги кимё мажмуасини қуриши, корхонанинг қарзларини узиши (шу билан бирга, давлат 2021 йил апрелдаги 203-сонли ёпиқ қарор билан компанияга «тарихий қарздорликни» узиш учун 83,8 млрд сўм беғараз субсидия ажратган), 500 та иш ўрни яратиши ва йилига 600 минг тонна ўғит ишлаб чиқаришни йўлга қўйиши керак эди.
Инвестор Россиянинг «Газпром» банкидан молиялаштириш жалб қилган, бош пудратчи сифатида эса аффилланган Enter Engineering (компаниялар тадбиркор Бахтиёр Фозилов билан боғлиқ) иштирок этган.
Ferkensco Management Limited объектни 2023 йил 1 июлгача ишга тушириши керак эди, бироқ бу мажбуриятни бажармади. Ҳукумат қарорига кўра, агар инвестор инвестиция ва ижтимоий мажбуриятларни бажармаса, акциялар давлатга қайтарилади, киритилган маблағлар эса қайтарилмайди.
Аммо 2025 йил декабрь ойи охирида давлат «Самарқандкимё» заводи устидан назоратнинг бир қисмини қайтариб олгани маълум бўлди — «Ўзкимёсаноат» корхонанинг 24,94 фоиз улушини олди (қарор 2025 йил июлда қабул қилинган). Шу билан бирга, юқорида таъкидланганидек, давлат компанияси 16,92 фоиз улуш учун 30 млн доллар тўлаган.
Корхона ва ташкилотларнинг ягона давлат регистри маълумотларига кўра, бугунги кунда қўшма корхонанинг асосий эгаси Гонконг махсус маъмурий ҳудудида рўйхатдан ўтган Хитойнинг Ferkensco Management Limited компанияси бўлиб қолмоқда. У 75,06 фоиз улушга эгалик қилади.
2026 йил январь ойида ҳукумат ишчи гуруҳига Enter Engineering Pte. Ltd., Eriell Group ва Sanoat Energetika Guruhi гуруҳларининг стратегик лойиҳаларини якунлаш бўйича янги инвесторлар учун таклифлар тайёрлашни топширган эди. Шундай лойиҳалардан бири — «Самарқандкимё» кимё заводи базасида амалга оширилаётган Neofos лойиҳаси.