Ўзбекистонда аёллар ва болаларга нисбатан зўравонлик ҳамда тазйиққа қарши кураш кучайтирилади. Бу ҳақда 2026 йил 7 март куни президент Шавкат Мирзиёев Халқаро хотин-қизлар куни муносабати билан ўтказилган тантанали тадбирда маълум қилди.
Унинг сўзларига кўра, мамлакатда аёллар ва болаларга нисбатан ҳар қандай зўравонлик кўринишларига қарши муросасиз муҳитни шакллантириш бўйича стратегик вазифа қўйилган. Ўтган ҳафтада ушбу сиёсатни кучайтиришга қаратилган яна бир фармон имзоланганини президент алоҳида қайд этди.
«Бу фармонни ўқиган одам тушунади. Бу онгнинг катта ўзгаришига олиб келадиган фармон, адолат тантана қиладиган фармон. Аёлларга тазйиқ ўтказадиган, аёлларга ёки болаларга қўл кўтарадиганлар энди ёки Ўзбекистондан чиқиб кетади, ёки қонун бўйича яшашга мажбур бўлади», — деди давлат раҳбари.
Президент, шунингдек, ҳужжатда болаларга нисбатан жинсий жиноятлар учун жавобгарликни кескинлаштириш кўзда тутилганини таъкидлади.
«Агар ўқиган бўлсангиз, мен очиқ ёздим — умрбод (болаларга нисбатан жинсий жиноятларни такроран содир этган шахслар учун умрбод озодликдан маҳрум қилиш жазоси — таҳр.). Барча ҳуқуқшунослар қарши чиқди, лекин мен ўзбек халқида бундай бўлиши керак эмас, дедим. Бу бизнинг Ўзбекистондаги, Янги Ўзбекистондаги кўп миллатли халқимизга тўғри келмайди. Шунинг учун биз қаттиқ тизим асосида кураш олиб борамиз», — деди Мирзиёев.
Давлат раҳбари жазони ижро этиш жойларида бўлган аёлларни ижтимоий реабилитация қилиш масаласига ҳам тўхталиб ўтди. Унинг сўзларига кўра, ҳозирги вақтда жазони ижро этиш муассасаларида 2589 нафар аёл сақланмоқда.
«Турли сабаблар билан — билиб ёки билмай — улар жиноят содир этган. Лекин улар ҳам мамлакатимиз фуқаролари. Уларни қандай қилиб ижтимоий ҳаётга қайтариш ва жамиятнинг тўлақонли аъзоси бўлишига ёрдам бериш ҳақида жиддий ўйлашимиз керак», — деди президент.
Унинг маълумотларига кўра, улардан 1239 нафари ҳатто ўрта маълумотга, касб ёки ҳунарга эга эмас, 443 нафар аёл эса олий ўқув юртларига кириш истагини билдирган.
Бундай маҳкумлар билан ишлаш учун «Янги ҳаёт» дастури ишга туширилади. Унинг доирасида аёллар уч ёки олти ойлик касбий ўқитиш дастурларидан ўтишлари ва сертификатлар олишлари мумкин бўлади.
«Бундан ташқари, маҳкумларнинг айнан ўша ерда имтиҳон топшириши, олий ўқув юртларига кириши ва масофавий таълим олиши учун шароит яратамиз. Тўлов-контракт асосида қабул қилинганларга жазони ўтаб бўлганидан ва ишга жойлашганидан кейин қайтариш шарти билан фоизсиз заёмлар ажратамиз», — дея таъкидлади Шавкат Мирзиёев.
Эслатиб ўтамиз, президент фармони билан уч ой муддатда вояга етмаганларнинг жинсий эркинлигига қарши жиноятлар, улар билан жинсий алоқа қилиш ва уятсиз-бузуқ ҳаракатлар содир этганлик учун илгари судланган шахслар томонидан қуйидаги жиноятлар содир этилган тақдирда жазо белгилаш тўғрисидаги қонун лойиҳасини тайёрлаш топширилган:
- 14 ёшга тўлмаган шахсни зўрлаганлик учун — умрбод озодликдан маҳрум қилиш;
- 14 ёшга тўлмаган шахсга нисбатан жинсий эҳтиёжни ғайритабиий шаклда мажбурий қондирганлик учун — узоқ муддатли озодликдан маҳрум қилиш.
Бундан ташқари, 16 ёшга тўлмаган шахсга нисбатан бир гуруҳ шахслар томонидан уятсиз-бузуқ ҳаракатлар содир этганлик учун янада қатъийроқ жавобгарлик белгилаш, шунингдек, тергов ва суд амалиётидан келиб чиқиб, Жизноят кодексининг 129-моддаси (16 ёшга тўлмаган шахсга нисбатан уятсиз-бузуқ ҳаракатлар қилиш) диспозициясига аниқлик киритиш режалаштирилган.
Шунингдек, фемицид, фамилицид, сталкинг, киберзўравонлик ва онлайн-груминг учун ҳам жавобгарлик жорий этилади.