Олий Мажлис Сенати 2026 йил 5 февраль куни бўлиб ўтган мажлисида «Шахсга доир маълумотлар тўғрисида»ги қонунга Ўзбекистонда халқаро тўлов тизимлари ишлаши учун чекловларни олиб ташлашга қаратилган ўзгартиришларни маъқуллади.
Парламент юқори палатаси маълумотларига кўра, Ўзбекистонда ишлаётган фрилансер-дастурчилар хорижий буюртмачиларга дастурий маҳсулотлар ва рақамли контент сотиш учун халқаро электрон платформалардан кенг фойдаланмоқда. Шу билан бирга, Upwork, Fiverr, Envato ва Storyblocks каби қатор платформаларда тўловларни қабул қилиш фақат PayPal тизими орқали мумкин.
Ҳозирги вақтда Ўзбекистонда чиқарилган банк карталари PayPal тизимида тўлиқ ҳажмда ишламайди. Бу шахсга доир маълумотларни фақат мамлакат ҳудудида сақлаш тўғрисидаги қонунчилик талаблари, хусусан, амалдаги «Шахсга доир маълумотлар тўғрисида»ги қонунда кўзда тутилган нормалар билан боғлиқ.
Натижада халқаро тўлов тизимларининг Ўзбекистон бозорига кириши қисман чекланган бўлиб қолмоқда.
Бу ҳақда АҚШ Давлат департаментининг 2025 йил учун Ўзбекистондаги инвестиция муҳити тўғрисидаги баёнотида ҳам айтиб ўтилган эди. «Шахсга доир маълумотлар тўғрисида»ги қонун нормалари халқаро онлайн-тўлов компаниялари фаолиятини сезиларли даражада чекловчи омил сифатида кўрсатилган.
Бугунги кунда дунёдаги энг кенг тарқалган онлайн ва контактсиз тўлов тизимларидан бири Google Pay тизими ҳисобланади. Google компаниясининг ушбу тизими 97 та давлатда ишлайди ва 150 миллиондан ортиқ фойдаланувчига эга.
Диққатга сазовор жиҳати шундаки, Google Pay Марказий Осиёнинг бир қатор давлатларида — Қозоғистон, Қирғизистон ва Тожикистонда жорий этилган бўлиб, бу минтақада рақамли тўлов инфратузилмасининг тезлашиб ривожланишига хизмат қилмоқда.
Бироқ, Ўзбекистон фуқаролари ушбу тизимдан фойдаланиши учун тизим ишлаб чиқувчиси бўлган хорижий компанияга шахсга доир маълумотларни, жумладан фамилияси, исми, банк картаси реквизитлари, яшаш манзили ва бошқа маълумотларни тақдим этиши талаб қилинади. Ушбу маълумотлар Ўзбекистон ҳудудидан ташқарида жойлашган серверларда сақланади, бу эса амалдаги қонунчилик талабларига зид келади.
Сенат маълумотларига кўра, киритилаётган ўзгартиришлар айнан шундай тўсиқларни бартараф этишга қаратилган.
Қонунга мувофиқ, Ўзбекистон ҳудудида мажбурий тартибда сақланиши лозим бўлган шахсга доир маълумотлар рўйхати чекланади — хусусан, фақат биометрик, генетик маълумотлар ҳамда телекоммуникация хизматлари кўрсатиш билан боғлиқ маълумотлар шулар жумласидан.
Шахсга доир маълумотларнинг бошқа турларини хорижда узатиш, қайта ишлаш ва сақлаш учун уларнинг хавфсизлигини таъминлаш бўйича аниқ талаблар жорий этилмоқда:
- хорижий давлатларда маълумотлар хавфсизлигининг тегишли даражасини таъминлаш;
- ваколатли давлат органи талабларига риоя қилиш;
- ахборот хавфсизлигининг халқаро стандартларини жорий этиш.
Бундан ташқари, Вазирлар Маҳкамасига шахсга доир маълумотларни ҳимоя қилишнинг тегишли даражаси таъминланадиган давлатлар рўйхатини тасдиқлаш ҳуқуқи берилмоқда.
Сенаторларнинг фикрича, қонуннинг қабул қилиниши электрон тижорат соҳасидаги ҳуқуқий базани такомиллаштириш, аҳоли, бизнес ва хорижий туристлар учун халқаро интернет-платформалардан фойдаланишда қулайроқ шароитлар яратиш имконини беради.
2021 йилда Ўзбекистонда шахсга доир маълумотлар тўғрисидаги қонунга ўзгартиришлар киритилган бўлиб, у компанияларга фуқароларнинг шахсга доир маълумотлари бўлган серверларни мамлакат ичида жойлаштириш мажбуриятини юклаган эди. Экспертлар ушбу норманинг турлича талқин қилиниши муаммосига бир неча бор эътибор қаратган ва бу ҳолат Google Pay ҳамда Apple Pay каби халқаро сервисларнинг бозорга киришига тўсиқ бўлаётганини, шунингдек, бизнесда хавотир уйғотаётганини таъкидлаган эдилар.
2024 йилда маълумотларни локализация қилишга ёндашувларни қайта кўриб чиқиш масаласи эксперт майдонларида муҳокама қилинган: ортиқча тартибга солишдан қочиш учун талабларни юмшатиш таклиф этилган эди. Аввалроқ Жаҳон банки ҳам шунга ўхшаш позицияни билдириб, янада мослашувчан қоидалар хизмат кўрсатиш соҳаси ва рақамли иқтисодиётнинг ривожланишига ёрдам беришини қайд этган эди.