Украина январь ойи бошидан бери Россиянинг тўхтовсиз ҳужумлари фонида кескин энергетика инқирозини бошдан кечирмоқда. Қаҳратон қиш шароитида бутун мамлакат бўйлаб минглаб одамлар электр энергияси, иссиқлик ва сув таъминотисиз қолмоқда.
Киев Москвани ўзининг ўта муҳим энергетика инфратузилмасига мақсадли зарбалар беришда айбламоқда. «Улар одамларимизга ёмонроқ бўлиши учун атайлаб совуқ об-ҳавони кутишди. Бу айнан одамларга қарши қаратилган онгли, сурбетларча Россия терроридир», — деб баёнот берди президент Владимир Зеленский.
Россия Мудофаа вазирлиги ўтган ойлар давомида Украина энергетика инфратузилмаси объектларига берилган зарбалар ҳақида бир неча бор ҳисобот бериб, улар «Украина Қуролли Кучлари манфаатлари йўлида фойдаланилаётганини» таъкидлаб келади.
Украина расмийлари маълумотларига кўра, айниқса Харьков, Чернигов, Суми, Одесса, Днепропетровск, Запорожье вилоятлари, Киев шаҳри ва Киев вилояти ўққа тутилишдан кўпроқ зарар кўрган.
2026 йил 14 январь куни Зеленский Украина энергетикасида фавқулодда ҳолат режими жорий этилишини маълум қилди. Деярли барча ҳудудлар электр энергиясини ўчириш графикларига ўтди: қатор вилоятларда — авариявий, бошқаларида эса — соатбай чекловлар ўрнатилди.
22 январь куни Украина энергетика тизими 2022 йил ноябридаги блэкаутдан кейинги энг оғир кунни бошдан кечирди. «Доимий ўққа тутишлар оқибатида юзага келган омиллар мажмуи, хусусан, генерация қилувчи ускуналарнинг шикастланиши, тақсимлаш тармоқлари ва трансформаторларнинг вайрон бўлиши, бутун энергия тизими бўйлаб тўхтовсиз ҳужумлар туфайли вазият ўта оғир. Энергетиклар бундан кейин ҳам фавқулодда ўчиришларни қўллашга мажбур», — деб хабар берди Украина Бош вазирининг биринчи ўринбосари ва энергетика вазири Денис Шмигаль.
Энг мураккаб вазият Киевда кузатилмоқда. Шаҳарнинг Россия зарбаларидан заифлашган энергетика тизими электр энергиясига бўлган юқори талаб, оммавий бомбардимонлар ва ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари учун ракеталар тақчиллиги ортиб бораётгани сабабли ҳалокат ёқасида турибди, деб ёзади Financial Times.
Киевнинг айрим туманларида электр таъминотидаги узилишлар бир неча кунлаб давом этмоқда. 26 январь ҳолатига кўра, 1300 дан ортиқ турар жой биноси иссиқлик таъминотисиз қолган бўлса, икки кун аввал бу кўрсаткич қарийб 6000 тани ташкил этаётган эди. Шу билан бирга, 2025 йил декабрь охиридан бери Украина пойтахтида 16 даражагача совуқ кузатилмоқда, бу ўтган йилги ҳарорат кўрсаткичларидан анча паст.
Украинанинг энг йирик хусусий энергетика компанияси — ДТЭК бош директори Максим Тимченко мамлакатдаги вазиятни «гуманитар фалокатга яқин» деб таърифлади ва ҳар бир мегаватт учун кураш кетаётганини таъкидлади.
ДТЭК маълумотларига кўра, 2025 йил октябрь ойида Украинада иситиш мавсуми бошланганидан бери энергетика инфратузилмаси ўққа тутилмаган бирор кун бўлмаган. 2025 йил декабрида ва 2026 йил январининг 20 кунида Россия Украина энергия тизими объектларига олтита оммавий зарба берди.
13 январь куни одатий шароитда қарийб 2000 мегаватт электр энергияси истеъмол қиладиган Киев ўз эҳтиёжининг ўндан бир қисмидан ҳам камроқ миқдорда қувват олди, деб ёзади New York Times. Электр энергияси фақат метро, сув насослари ва бошқа критик объектларга йўналтирилган. Марказлаштирилган иссиқлик тизимига уланган кўплаб турар жой бинолари иссиқликсиз қолган.
«Биз тирик қолиш учун курашяпмиз», — деди Киев мэри Виталий Кличко NYT нашрига. Унинг қайд этишича, такрорий зарбалар шикастланган станцияларни таъмирлашни қийинлаштирмоқда. Ҳужумдан сўнг тикланган объектлар бир неча кун ўтгач яна ўққа тутилмоқда.
Энергетика инқирози фонида Киевдаги барча мактабларда қишки таътил 2026 йил 1 февралгача узайтирилди. Кличко, шунингдек, киевликларни имкон қадар шаҳардан чиқиб туришга чақирди. Унинг сўзларига кўра, январь ойида 3 миллиондан ортиқ аҳоли истиқомат қиладиган шаҳарни 600 минг киши тарк этган.
Шаҳар ҳокимияти, шунингдек, қўшимча «енгилмас нуқталар» — одамлар исиниши, электрон қурилмаларини қувватлаши ва иссиқ овқат олиши мумкин бўлган махсус жамоат бинолари ёки чодирларни ишга туширди. Бундан ташқари, Украина темир йўллари («Укрзализныця») 100 та вагонни мобил иситиш пунктлари сифатида жиҳозлади.
«Объектив айтганда, уруш даврида бундан оғирроқ вазият бўлмаган. Дунёнинг ҳеч бир жойида марказий иситиш тизими мавжуд бўлган ва у вайрон қилинган шаҳарга 15 даража совуқда бундай ҳужумлар уюштирилмаган», — деди Энергетика тадқиқотлари маркази директори Александр Харченко. Унинг фикрича, бу қишки мавсумда Россия ўз мақсадлари доирасини учта шаҳарга — Киев, Одесса ва Днепрга қаратган бўлиб, уларни миллий энергетика тармоғидан узиб қўйишга интилмоқда.
Урушни ўрганиш институти (ISW) қайд этишича, Россия Федерациясининг 2025 йил кузи ва 2025−2026 йил қишидаги кучли ҳужумлари Украина энергия тармоғи ҳолатини сезиларли даражада ёмонлаштирди ва тинч аҳолига кескин салбий таъсир кўрсатди. Таҳлилчиларнинг фикрича, ҳужумлардан мақсад — мамлакат энергия тизимини ишлаб чиқариш, етказиб бериш ва узатишдан узилган алоҳида «энергетика ороллари»га бўлиб ташлашдир.
Украина иттифоқчилари энергетикани тиклаш учун аллақачон 50 тоннадан ортиқ техник ёрдам, жумладан, куч трансформаторлари, тақсимлаш шкафлари ва генераторларни топширдилар.