АҚШ президенти Дональд Трамп Даниянинг автоном ҳудуди бўлмиш Гренландияни аннексия қилиш режаларига рози бўлмаган 8 та Европа давлати учун юқори божлар жорий этиш таҳдидидан воз кечди. Бу ҳақда Трамп 2026 йил 21 январь куни Давосда НАТО бош котиби Марк Рютте билан учрашувидан сўнг баёнот берди.
«НАТО бош котиби Марк Рютте билан ўтказган жуда маҳсулдор учрашувимиз якунларига таяниб, биз Гренландия ва аслида бутун Арктика минтақаси бўйича келгуси келишув доирасини шакллантирдик. Бу келишув, агар у якуний расмийлаштирилса, Америка Қўшма Штатлари ва барча НАТО давлатлари учун ажойиб келишув бўлади. Ушбу тушунишувдан келиб чиқиб, мен 1 февралдан жорий этилиши режалаштирилган тарифларни киритмайман», — деб ёзди Трамп ўзининг Truth Social ижтимоий тармоғида.
Унинг қўшимча қилишича, Гренландия билан боғлиқ вазият контекстида АҚШ ўтган йили Трамп томонидан қурилиши эълон қилинган ракетага қарши мудофаа тизими — «Олтин гумбаз» бўйича ҳам музокаралар олиб бормоқда.
Трампнинг сўзларига кўра, музокаралар билан вице-президент Жей Ди Вэнс, давлат котиби Марко Рубио, махсус вакил Стив Уиткофф ва бошқалар шуғулланади.
Бундан олдин Трамп бир неча бор АҚШ Гренландия устидан назоратни қўлга киритадиган келишувгагина рози бўлишини айтган эди. Жаҳон иқтисодий форумидаги чиқиши чоғида у орол Қўшма Штатлар учун «стратегик миллий ва халқаро хавфсизлик» учун зарурлигини яна бир бор таъкидлади. Шу билан бирга, у Вашингтон оролни эгаллаб олиш учун ҳарбий куч ишлатишни режалаштирмаётганини қайд этиб, уни «катта муз бўлаги»га қиёслади ва Данияни ҳудудни сотиш бўйича зудлик билан музокаралар бошлашга чақирди.
Давосда журналистларнинг саволларига жавоб берар экан, Трамп келишув «ҳақиқатан ҳам фойдали» эканини айтди. «Ажойиб хавфсизлик кафолати. Биз хоҳлаган ҳамма нарсани оламиз», — деди АҚШ президенти.
Бу АҚШ Гренландияга эгалик қилади деганими, деган аниқлаштирувчи саволга Трамп жавоб беришдан қочди: «Бу узоқ муддатли келишув. Бу чексиз келишув. Бу абадий келишув».
Axios нашрининг 2 та манбага таяниб ёзишича, келишув доирасида Даниянинг орол устидан суверенитети сақланиб қолиши кўзда тутилган.
Нашр суҳбатдошларининг маълумотларига кўра, режа АҚШ ва Дания ўртасидаги 1951 йилги Гренландияни ҳимоя қилиш тўғрисидаги келишувни янгилашни ўз ичига олади, унга кўра Қўшма Штатлар оролда ҳарбий базалар жойлаштириши мумкин эди. Бундан ташқари, АҚШ Гренландияда «Олтин гумбаз» тизими элементларини жойлаштириши мумкинлиги тахмин қилинмоқда.
Reuters агентлиги Оқ уйдаги манбаларига таяниб ёзишича, Трамп ўз маслаҳатчилари Дания ҳудудини эгаллаб олиш учун ҳарбий куч ишлатилишига қарши чиққанидан кейин Гренландия бўйича позициясини ўзгартирган.
Дональд Трамп Оқ уйга қайтган пайтидан бошлаб АҚШнинг Гренландияни аннексия қилиш режалари ҳақидаги гапларни қайта бошлади. «Бизга Гренландия ҳақиқатан ҳам керак. У бизга мудофаа учун керак», — деган эди Трамп январь ойи бошида оролни «Россия ва Хитой кемалари билан ўралган» деб таърифлаб.
Дания ва Гренландия орол суверенитетини топшириш бўйича АҚШнинг ҳар қандай таклифини бир неча бор рад этган. «Агар биз ҳозир ва шу ерда АҚШ ва Дания ўртасида танлов қилишимиз керак бўлса, биз Данияни танлаймиз», — деб баёнот берган эди Гренландия бош вазири Йенс-Фредерик Нильсен.