АҚШ президенти Дональд Трамп Норвегия бош вазири Йонас Гар Стёрега мактуб йўллаб, Норвегия Нобель қўмитаси унга Нобель тинчлик мукофотини бермаганидан кейин ўзини «фақат тинчлик ҳақида ўйлашга» мажбур деб ҳис қилмаётганини ёзди, деб хабар бермоқда CNN.
Трамп ўз мактубида АҚШнинг Гренландия устидан назорат ўрнатиш таҳдидларини Нобель тинчлик мукофотини олмагани билан боғлаган.
«Азиз Йонас! Мамлакатингиз саккиздан ортиқ урушни тўхтатганим учун менга Нобель тинчлик мукофотини бермасликка қарор қилганини инобатга олсак, мен энди ўзимни фақат тинчлик ҳақида ўйлашга мажбур деб ҳис қилмайман. Тинчлик доим биринчи ўринда бўлса-да, энди мен Америка Қўшма Штатлари учун нима яхши ва тўғри экани ҳақида ўйлашим мумкин», — деб ёзган Америка президенти.
«Дания бу ерни Россия ёки Хитойдан ҳимоя қила олмайди, умуман нима учун уларда «мулк ҳуқуқи» бор? Ҳеч қандай ёзма ҳужжатлар йўқ, шунчаки юзлаб йиллар олдин у ерга қайиқ сузиб борган, лекин бизнинг ҳам у ерга сузиб борган қайиқларимиз бўлган. Мен НАТО учун у ташкил этилганидан бери ҳаммадан кўра кўпроқ иш қилдим ва энди НАТО Қўшма Штатлар учун нимадир қилиши керак. Гренландия устидан тўлиқ ва мутлақ назоратга эга бўлмагунимизча дунё хавфсиз бўлмайди», — дейилади Трампнинг мактубида.
Стёре Трампдан мактуб олганини тасдиқлади. Ўз баёнотида у «президент Трампга ҳамма учун маълум бўлган ҳақиқатни: Нобель тинчлик мукофоти Норвегия ҳукумати томонидан эмас, балки мустақил Нобель қўмитаси томонидан берилишини аниқ тушунтирганини» қайд этди.
«Иттифоқчилар ўртасида таҳдидлар қабул қилиниши мумкин эмас. Норвегиянинг позицияси қатъий: Гренландия Дания Қироллигининг бир қисми. Норвегия Дания Қироллиги суверенитетини тўлиқ қўллаб-қувватлайди», — деб ёзди Стёре X ижтимоий тармоғида.
Трампнинг мактуби унинг Гренландия — Даниянинг автоном ҳудуди бўйича режаларига рози бўлмаётгани сабабли 1 февралдан бошлаб Европанинг 8 та давлатидан келадиган товарларга қўшимча 10 фоизлик бож жорий этиш таҳдидидан сўнг йўлланди. Кейинчалик тариф 25 фоизгача оширилиши мумкин. Унинг сўзларига кўра, бож «Гренландияни [Қўшма Штатлар томонидан] тўлиқ ва узил-кесил сотиб олиш бўйича келишувга эришилгунга қадар» амал қилади.
Ушбу Европа давлатлари етакчилари жавобан Америка президентининг таҳдидлари Европа ва АҚШ муносабатларини хавфли таназзулга олиб келиши мумкинлигини билдиришди.
«Биз суверенитет ва ҳудудий яхлитлик тамойилларига асосланган мулоқотга тайёрмиз. Божлар билан таҳдид қилиш трансатлантик ҳамкорликка путур етказади ва хавфли таназзул билан таҳдид қилади», — дейилади Дания, Буюк Британия, Франция, Германия, Нидерландия, Норвегия ва Швеция етакчиларининг баёнотида.
2025 йил 22 январь куни ЕИ етакчиларининг фавқулодда саммити бўлиб ўтади ва унда эҳтимолий жавоб чоралари муҳокама қилинади. Reuters ёзишича, вариантлардан бири — АҚШ импорти учун 93 млрд евролик (108 млрд доллар) тарифлар пакети. ЕИ ўтган йили Трампнинг божларни ошириш ваъдаларига жавобан шундай пакет тайёрлаган эди, бироқ у 6 февралгача қолдирилган эди. Бошқа вариант — давлат тендерларига, инвестицияларга ёки банк фаолиятига, шунингдек, АҚШ профицитга эга бўлган хизматлар савдосига киришни чеклаши мумкин бўлган «мажбурлашга қарши восита».
Нобель қўмитаси 2025 йилги Нобель тинчлик мукофотини Венесуэла мухолифати етакчиси Мария Корина Мачадога «Венесуэла халқининг демократик ҳуқуқларини илгари суриш йўлидаги тинимсиз меҳнати ва диктатурадан демократияга адолатли ва тинч ўтиш йўлидаги кураши учун» берган эди.
2026 йил 15 январь куни Мачадо Оқ уйда Трамп билан учрашди ва ўзининг Нобель тинчлик мукофоти медалини «унинг озодлигимизга содиқлиги эътирофи сифатида» унга топширди. АҚШ президенти медални қабул қилиб, бу «ўзаро ҳурматнинг ажойиб ишораси» эканини таъкидлади.
Нобель қўмитаси аввалроқ мукофотни бошқа шахсга бериб бўлмаслигини тушунтирган эди. «Нобел мукофоти эълон қилингандан сўнг, у қайтариб олиниши, бўлиниши ёки бошқа шахсларга берилиши мумкин эмас. Қарор якунийдир ва доимо амал қилади», — дейилганди қўмита баёнотида.
Нобель тинчлик маркази ҳам «медаль эгаси ўзгариши мумкин, аммо Нобель тинчлик мукофоти лауреати унвони ўзгармайди» деб огоҳлантирган.
Дональд Трамп Оқ уйга қайтганидан бери АҚШнинг Гренландияни аннексия қилиш режалари ҳақидаги гапларни қайта тиклади. «Бизга Гренландия ҳақиқатан ҳам керак. У бизга мудофаа учун керак», — деган эди Трамп январь ойи бошида оролни «Россия ва Хитой кемалари билан ўралган» деб таърифлаб.
Дания ва Гренландия АҚШнинг орол суверенитетини топшириш ҳақидаги ҳар қандай таклифини бир неча бор рад этган. «Агар биз АҚШ ва Дания ўртасида танлов қилишимиз керак бўлса, биз Данияни танлаймиз», — деди Гренландия бош вазири Йенс-Фредерик Нильсен ўтган ҳафтада. «Бу уларнинг муаммоси. Мен у билан келишмайман», — деб жавоб берди Америка президенти.