Ўзбекистонда табиий газ захиралари ўсишини таъминламаган хусусий операторларнинг иш шартларини қайта кўриб чиқиш режалаштирилмоқда. Бу ҳақда мамлакатдаги энг йирик газ қазиб олувчи корхона — «Ўзбекнефтгаз» давлат компанияси хабар берди.
2026 йил 12 январь куни президентга «Ўзбекнефтгаз»нинг жорий ҳолати ва устувор вазифалари тўғрисида тақдимот ўтказилди. Шавкат Мирзиёев табиий газ захираларини кўпайтириш, қазиб олиш ва қайта ишлаш самарадорлигини ошириш, инвестицияларни жалб қилиш, шунингдек, молиявий интизомни кучайтириш ва соҳада коррупцияга қарши курашиш бўйича вазифаларни белгилаб берди.
Давлат раҳбари «Ўзбекнефтгаз» олдига кунлик газ ишлаб чиқаришни 70 млн кубометрга етказиш ва 2026 йилда камида 25,4 млрд кубометр маҳсулот ишлаб чиқаришни таъминлаш вазифасини қўйди.
Компаниянинг янги раҳбари Абдуғани Сангинов йиғилиш ўтказиб, президент топшириқлари ижросини таъминлаш чора-тадбирларини белгилади.
«Асосий муаммо — захираларнинг қисқариши»
Таҳлилларга кўра, газ қазиб олиш ўсишини тўхтатиб турган асосий омил янги захираларнинг етарли даражада кўпаймаётгани бўлиб қолмоқда.
«Кўпгина истиқболли инвестиция блоклари хусусий инвесторларга берилган бўлса-да, улар томонидан геология-қидирув ишлари ўта суст олиб борилмоқда», — дейилади хабарда.
Сангинов Сурхондарё, Ҳисор ва Устюрт минтақаларидаги захиралар ўсиши таъминланмаган 31 та инвестиция блокини қайта инвентаризациядан ўтказиш вазифасини қўйди.
Шунингдек, Геология вазирлиги балансидаги қатор блокларни «Ўзбекнефтгаз» тасарруфига ўтказиш режалаштирилган. Компания 2026–2027 йилларда ҳар йили 30 тадан янги истиқболли майдонларни тайёрлашни мақсад қилган.
Инвесторлар учун қоидаларни қайта кўриб чиқиш
Газ қазиб олиш лойиҳалари бўйича хусусий операторлар фаолиятига алоҳида эътибор қаратилди.
«Масъул шахсларга газ қазиб олиш бўйича хусусий операторлар масаласини қайта кўриб чиқиш ва ўз мажбуриятларини бажармаётганлар ўрнига очиқ тендерлар асосида янги инвесторларни жалб қилиш топшириғи берилди», — деб хабар берди компания.
«Ўзбекнефтгаз» маълумотларига кўра, нарх шаклланишининг шаффоф механизмлари йўқлиги, айниқса захираси кам ёки қазиб олиш шароитлари мураккаб конлар учун инвесторлар қизиқишини пасайтирмоқда. Ушбу муаммони ҳал қилиш учун техник-иқтисодий асосларни (ТИА) ишлаб чиқиш ва табиий газ учун бошланғич нархларни белгилаш режалаштирилмоқда.
Компанияни молиявий соғломлаштириш
Президент компаниянинг молиявий ҳолатини яхшилашга қаратилган таклифларни маъқуллади. Хусусан, (ҳозирда давлатга тўланаётган) дивиденд тўловларини геология-қидирув ишларига йўналтириш таклиф этилмоқда.
Маҳсулотларни очиқ биржа савдолари орқали сотиш, хусусий компаниялар учун қайта ишлаш хизматлари нархларини эса бозор тамойиллари асосида белгилаш режалаштирилмоқда.
Шунингдек, бўшаган маблағларни асосий ишлаб чиқариш вазифаларига йўналтириш мақсадида ҳомийлик ва соҳага оид бўлмаган харажатларни (компания «Бунёдкор» футбол клуби ҳомийси ҳисобланади ва қатор носоҳавий активларга эга) қатъиян тақиқлаш зарурлиги таъкидланди.
Рақамлаштириш ва коррупцияга қарши чоралар
Ўғрилик ва коррупция ҳолатларининг олдини олиш учун маҳсулот ҳаракати устидан тўлиқ назорат ўрнатиш режалаштирилмоқда. Хусусан, нефть базалари ва қувур тизимларини SCADA ва бошқа рақамли платформаларга улаш кўзда тутилган.
Ёқилғи маҳсулотларини сотиш фақат 100 фоизлик олдиндан тўлов шарти билан амалга оширилади, шу билан бирга дебиторлик қарздорлиги қисқартирилиб, ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари билан ҳамкорликда назорат кучайтирилади.
Президент 2026 йилда кунлик газ қазиб олиш ҳажмини 66 млн кубометрдан 70 млн кубометрга етказиш вазифасини қўйди. Бунинг учун 149 та геологик-техник тадбир ўтказиш, 70 та қудуқ бурғилаш, 40 та қудуқни капитал таъмирлаш ва 6500 кв. км майдонда 3D сейсмик-қидирув ишларини бажариш режалаштирилган.
Ҳар бир топшириқ ҳужжат билан тасдиқланмагунча назоратда қолиши алоҳида қайд этилди, бу эса раҳбарларнинг шахсий масъулиятини ошириши лозим.
Эслатиб ўтамиз, «Ўзбекнефтгаз» раҳбарият алмашганидан кейин 2026 йил учун режаларини белгилаб олган эди. Компания «ҳажм ортидан қувиш»дан воз кечиш, бурғилаш харажатларини 20 фоизга қисқартириш ва газни чуқур қайта ишлашга эътибор қаратишни ният қилган. Қазиб олиш ҳажми 2022 йилдаги 32 млрд кубометрдан 2025 йил якуни бўйича тахминан 24–25 млрд кубометргача тушади.
Энергетика институти баҳосига кўра, Ўзбекистонда тасдиқланган табиий газ захиралари 2024 йил якуни бўйича 1,97 трлн кубометрни ташкил этган. Шу билан бирга, сўнгги йилларда қазиб олиш пасаймоқда — 2025 йил якуни бўйича 44,6 млрд кубометр (тўққиз ой якуни бўйича 32,2 млрд кубометр, -4,4%). 2019 йил (59,4 млрд) билан солиштирганда пасайиш 14,9 млрд кубометрни ташкил этди.
2025 йилнинг 11 ойида ишлаб чиқариш 38,9 млрд кубометрни ташкил этди (-5,1% ёки 2,1 млрдга кам).
Энергетика вазири Жўрабек Мирзамаҳмудов аввалроқ Ўзбекистон 2026 йилда янги конлар ҳисобига қазиб олишнинг кўп йиллик пасайишини барқарорлаштиришни режалаштираётганини маълум қилган эди. Бунда Мўйноқ туманидаги янги кон ёрдам бериши керак, у ерда мамлакатдаги энг юқори дебитли қудуқ бурғиланган.
2024 йил июнь ойида президент вазирликларга Ўзбекистон томонидан тузилган барча маҳсулот тақсимотига оид битимлар (газ қазиб олиш бўйича) ва инвестиция шартномаларини тўлиқ инвентаризациядан ўтказишни якунлаш, сўнгра таклифлар тайёрлаш бўйича топшириқ берган эди.
«Газ қазиб олиш учун берилган барча лицензиялар қайта кўриб чиқилади, самарасиз ишлаётган корхоналарга нисбатан тегишли чоралар кўрилади. Ўзингиз кўриб турибсиз, дунёда энергетика сиёсатга айланиб бўлди. Шунинг учун биз ер ости конлари келгуси ўн-йигирма йил давомида манфаат келтириши учун [миллий манфаатларни қонунда] мустаҳкамлашимиз керак», — деган эди 2022 йилда Шавкат Мирзиёев.