Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев 2026 йил 25 март куни банк тизимига ислом молиясини жорий этиш бўйича тақдимот билан танишди. Бу ҳақда давлат раҳбари матбуот хизмати хабар берди.
Ушбу йўналиш доирасида муробаҳа (товарларни бўлиб тўлаш шарти билан сотиш орқали молиялаштириш), музораба (фойдани тақсимлаш шарти билан молиялаштириш), вакала (агентлик шартномалари), салам (товарлар учун олдиндан тўлов қилиш), мушарака (биргаликда молиялаштириш), ислом ижараси ва қонунчиликка зид бўлмаган бошқа шаклларни жорий этиш кўзда тутилмоқда.
Бир қатор операциялар бўйича солиқ имтиёзлари берилади: товар устига қўйилган фойдадан (маржа) ҚҚС олинмайди, инвестициявий омонатлардан олинадиган даромадлар солиқдан озод қилинади, ислом ижараси шартномалари эса молиявий ижара ва лизингга тенглаштирилади.
Соҳани тартибга солиш учун Марказий банк ҳузурида Ислом молияси бўйича кенгаш ташкил этилиши режалаштирилмоқда, шунга ўхшаш тузилмалар тижорат банкларида ҳам пайдо бўлади. Улар стандартларни ишлаб чиқади, норматив ҳужжатларни тайёрлашда иштирок этади ва операцияларнинг талабларга мувофиқлигини назорат қилади.
Жорий йилда тижорат банкида камида битта «ислом дарчаси»ни ишга тушириш, 2026–2030 йилларда эса иккита тўлақонли ислом банкини ташкил этиш режалаштирилган. Янгиликлар қўшимча равишда қарийб 1 миллиард доллар инвестиция ва депозитларни жалб қилиш имконини бериши кутилмоқда.
Марказий банк раиси Тимур Ишметов «Ўзбекистон 24» телеканалига берган интервьюсида тегишли қонун қабул қилингач, регулятор қонуности ҳужжатларини ишлаб чиқиш ва ислом молияси инфратузилмасини шакллантиришга киришишини маълум қилди.
Унинг сўзларига кўра, регуляторга кадрлар салоҳиятини кучайтириш ва янги соҳада ишлаш учун мутахассислар тайёрлаш топширилган.
«Биринчи навбатда, Марказий банкка кадрлар салоҳиятини ошириш — зарур ҳолларда ихтисослаштирилган ўқув юртларида ўқитишни ташкил этиш ва мутахассисларни сертификатлаш топширилди. Бундан мақсад — ислом молияси тамойиллари асосида ишловчи тўлақонли банклар пайдо бўлгунга қадар регулятор банк тизими барқарорлигини таъминлашга тайёр бўлиши. Шунингдек, халқаро стандартлар асосида қонуности ҳужжатларини ишлаб чиқиш вазифаси қўйилди», — деб таъкидлади Ишметов.
Унинг қўшимча қилишича, Марказий банк ислом молияси соҳасидаги иккита халқаро ташкилотга — бухгалтерия ҳисоби ва аудит, шунингдек, банк назорати бўйича ташкилотларга тўлақонли аъзо бўлди.
«Уларнинг иштирокида ва экспертларни жалб қилган ҳолда назорат режаси ишлаб чиқилади ҳамда Марказий банкда ислом молиясини тартибга солишнинг тўлақонли тизими яратилади», — деди регулятор раҳбари.
Қонун имзоланганидан кейин ислом молиявий маҳсулотларини ҳам ихтисослашган банкларда, ҳам анъанавий банклардаги «ислом дарчалари» орқали ишга тушириш режалаштирилмоқда. «Бунинг учун барча қонунчилик чекловлари аллақачон олиб ташланди», — дея таъкидлади.
Ишметовнинг сўзларига кўра, 10 дан ортиқ банк ушбу йўналишда ишлашга тайёргарликни бошлаб юборган. «Қонун кучга кирганидан сўнг банк тизимида ислом молияси воситаларидан фойдаланиш босқичма-босқич кенгайиши кутилмоқда», — дея қўшимча қилди у.
Эслатиб ўтамиз, 5 февраль куни Ўзбекистон Сенати Ўзбекистонда ислом банк ишини жорий этиш тўғрисидаги қонунни маъқуллаган эди. У ислом банк фаолиятини лицензиялашни кўзда тутади, ислом операциялари рўйхатини киритади ва уларни солиққа тортиш хусусиятларига аниқлик киритади. Марказий банк ҳузурида Ислом молияси бўйича кенгаш пайдо бўлади. Ҳужжат президент кўриб чиқишида турибди.