Ўзбекистонда фуқаролар хорижий компаниялар акцияларини қонуний равишда сотиб олишлари мумкин бўлган алоҳида майдонча ташкил этиш режалаштирилмоқда. Бу ҳақда 2026 йил 18 март куни бўлиб ўтган матбуот анжуманида Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги (ИЛМА) вакиллари маълум қилди.
ИЛМА электрон тижоратни ривожлантириш ва тартибга солиш бошқармаси бошлиғи Камронбек Муҳаммадиевнинг қайд этишича, ҳозирда фуқароларда хорижий акцияларга тўғридан-тўғри инвестиция киритиш имконияти амалда мавжуд эмас.
«Ҳозир бу қандай содир бўлмоқда? Ҳеч қандай. Аслида фуқароларимиз чет элда бу акцияларни сотиб ололмайдилар. Барча ушбу форекс ва бошқа трейдинг платформаларида сиз акция сотиб олмайсиз, сиз у ерда нарх ўзгаришига доир контрактлар билан савдо қиласиз. Акцияларни сотиб олгандан кейин эга бўладиган ҳеч қандай имтиёз ва ҳуқуқларга, на овоз бериш, на дивидендлар ва на бошқа нарсаларга эга бўлмайсиз», — деди.
Унинг сўзларига кўра, бундай платформалар орқали фуқаролар йирик компаниялар акцияларининг эгасига айланишмайди.
«Яъни, Google, Apple акцияларини ҳеч ким ушбу платформалар орқали сотиб олмайди», — деб таъкидлади.
ИЛМА директорининг биринчи ўринбосари Вячеслав Пак ҳозирда фуқаролар маблағларни халқаро тўлов тизимлари орқали чет элга ўтказаётгани ва тартибга солинмаган майдончаларда инвестиция қилаётганини айтди.
«Ҳозир Visa ва Mastercard карталари орқали маблағларни чет элга ўтказишмоқда ва у ерда қайси платформаларда иштирок этаётгани номаълум. Бу ерда савол туғилади: уларнинг ҳуқуқларини ким ҳимоя қилади?» — деди.
Унинг фикрича, аҳоли томонидан юқори талаб мавжудлиги шаффоф ва тартибга солинадиган инфратузилмани яратишни тақозо этади.
«Модомики фуқароларда бунга барқарор талаб ва қизиқиш бор экан, биз айтамиз: келинг, алоҳида платформа яратайлик, қонунчиликдаги чекловларни олиб ташлайлик ва фуқароларга хавфсиз маҳсулотларни қандай тақдим этиш мумкинлигини синовдан ўтказайлик», — деди Вячеслав Пак.
У гап нафақат инвесторларни ҳимоя қилиш, балки мамлакат ичида инвестиция воситаларини ривожлантириш ҳақида кетаётганини таъкидлади.
«Бу инвестиция қилиш ва пассив даромад олиш усулларидан бири. Бу ишлар ҳозиргидек тарқоқ ва «яширинча», кулранг зонада амалга оширилгандан кўра, келинг, ҳамма нарса шаффоф, назорат қилинадиган ва ваколатли органлар томонидан текшириладиган бўлиши учун тушунарли тартибга солиш қоидаларини яратайлик», — дея қўшимча қилди.
Агентлик ҳисоб-китобларига кўра, амалдаги вазият аллақачон капиталнинг «назорат қилиб бўлмайдиган» чиқиб кетишига олиб келмоқда. «Бир қатор оммабоп шубҳали платформалар бўйича тўплаган маълумотларимизга кўра, чет элга 180 млн доллар чиқиб кетган», — деди Вячеслав Пак.
Унинг қайд этишича, тартибга солинадиган муҳит мавжуд бўлганда, ушбу маблағлар мамлакат ичидаги расмий айланмада қолиши мумкин эди. Шунингдек, ИЛМА фирибгарлик хавфларига ҳам тўхталиб ўтди. «Кўп ҳолларда фуқаролар пирамидалар ва фирибгарликлар қурбонига айланмоқда», — дея қўшимча қилди Вячеслав Пак.
Президент Шавкат Мирзиёев 2025 йил декабрь ойи ўрталарида капитал бозорини янада ривожлантириш бўйича тақдимот билан танишган эди. Унда Ўзбекистонда фонд биржасидаги махсус майдонча орқали хорижий компаниялар (шу жумладан Google, Meta ва Nvidia) акциялари, облигациялари ва бошқа қимматли қоғозларига кириш имкониятини очиш режалаштирилаётгани қайд этилган эди.
Бу хорижий воситалар билан норасмий операциялар ҳажмини камайтиришга ёрдам бериши ва инвесторлар ҳуқуқлари ҳимоясини кучайтириши кутилмоқда.