Украина президенти Владимир Зеленский 2025 йил 24 декабрь куни журналистлар билан учрашувда сўнгги икки ой давомида АҚШ, Европа ва Россия билан олиб борилган музокаралар якунлари бўйича урушни тўхтатиш режаси қандай кўринишга эга эканлигини сўзлаб берди, деб хабар бермоқда «РБК Украина» ва «Суспiльне».
Зеленскийнинг сўзларига кўра, режанинг ҳозирги варианти 20 та бандни ўз ичига олади ва у «урушни тугатиш тўғрисидаги базавий ҳужжат» ҳисобланади. У Украина Россия томонидан муҳокама қилинаётган бандларга нисбатан муносабатни кутаётганини, шундан сўнг «биз кейинги қадамларимизни ва у ёки бу қарорлар учун эҳтимолий вақт доирасини тушуниб оламиз» деб таъкидлади.
«Агар биз бугунги кунда мавжуд бўлган айнан шу 20 та банд ҳақида гапирадиган бўлсак, бу сезиларли эволюцияни босиб ўтган рамкавий ҳужжат — бу илгари 28 та банддан бошланган ҳужжат. Кўплаб турли миш-мишлар, катта ҳажмдаги ишлар, учрашувлар ва кўп соатлик суҳбатлар бўлди. Натижада, бугунги кунда ушбу ҳужжат мавжуд ва у шундай кўринишга эга — бу қоралама. Бу ҳали томонлар келишиб олган ҳужжат эмас, лекин унда урушни қандай тугатиш таклиф қилинаётгани бўйича муайян мантиқ шакллантирилган», — деди Зеленский.
Тинчлик режасидан ташқари, Зеленскийнинг сўзларига кўра, яна учта ҳужжат мавжуд:
- хавфсизлик кафолатлари бўйича уч томонлама ҳужжат — Украина, АҚШ ва Европа;
- икки томонлама ҳужжат — АҚШдан Украина учун хавфсизлик кафолатлари;
- Украина фаровонлиги йўл харитаси — АҚШ билан биргаликда ишлаб чиқилган, мамлакатни 2040 йилгача қайта тиклаш ва иқтисодий ривожлантириш бўйича ҳужжат.
Режанинг асосий бандлари:
- Россия ва Украина ўртасида ҳужум қилмаслик тўғрисида сўзсиз келишув назарда тутилади. Тўқнашув чизиғида мониторинг механизми яратилади.
- Украина армияси сони 800 минг киши билан чекланади.
- АҚШ, НАТО ва Европа Украинага Шимолий Атлантика шартномасининг 5-моддасига ўхшаш хавфсизлик кафолатларини тақдим этади.
- Россия Европа ва Украинага ҳужум қилмаслик мажбуриятини қонунчилик даражасида мустаҳкамлайди.
- Украина келишувда белгиланган муддатда Европа Иттифоқига аъзо бўлади.
- Украина ядровий қуролдан холи мамлакат бўлиб қолади.
- Запорожье АЭС Украина, Россия ва АҚШ томонидан биргаликда бошқарилади. Шу билан бирга, Зеленский таъкидлаганидек, Киев муқобил ечим таклиф қилган: Украина ва АҚШнинг биргаликдаги бошқаруви, ишлаб чиқарилган электр энергиясининг 50 фоизи Киевга берилади, қолган 50 фоизини эса АҚШ ўз ихтиёрига кўра тақсимлайди.
- Ҳудудлар. Бу энг мураккаб банд, деди Зеленский. Украина амалдаги ҳарбий тўқнашув чизиғида ўт очишни тўхтатишда қатъий турибди. Россия Украина қўшинларини Донецк вилоятидан тўлиқ олиб чиқиб кетишни талаб қилмоқда. Муроса сифатида АҚШ Донецк вилоятида эркин иқтисодий зона яратишни таклиф қилди, бироқ буни, Зеленскийнинг сўзларига кўра, Украина фақат референдум йўли билан қабул қилиши мумкин, уни ташкил этиш учун эса реал ўт очишни тўхтатиш шароитида 60 кун керак бўлади.
- Келишув имзоланганидан кейин Украина «имкон қадар тезроқ» сайловлар ўтказади.
- Келишувга риоя этилишини Дональд Трамп бошчилигидаги Тинчлик кенгаши кузатиб боради. Унда Европа давлатлари ва НАТО ҳам иштирок этади.
- Томонлар ушбу келишувга рози бўлишлари билан тўлиқ ўт очишни тўхтатиш дарҳол кучга киради.
АҚШнинг тинчлик режаси ҳақида
2025 йил ноябрь ойи ўрталарида АҚШ Россия билан маслаҳатлашган ҳолда Украинадаги урушни тугатиш бўйича янги режа устида махфий равишда ишлаётгани ҳақида хабарлар пайдо бўлди. Бир қатор оммавий ахборот воситалари томонидан эълон қилинган режанинг дастлабки варианти 28 та банддан иборат бўлиб, Украина томонидан жиддий ён беришларни, жумладан, Украина қўшинларини Донбассдан тўлиқ олиб чиқиб кетишни назарда тутган эди.
Кейинчалик Украина Женевада АҚШ билан музокаралар ўтказди, уларнинг якунлари бўйича томонлар тинчлик режасининг янгиланган вариантини тайёрладилар. Унинг мазмуни аввал ошкор қилинмаган эди.