Орадан 10 йил ўтмасдан Тошкентнинг йирик кўчалари марказига темир тўсиқлар қайтарила бошланди.
Тўсиқлар хавфли деб тан олинган эди
2017 йилда пойтахт маъмурияти тўсиқлар ҳайдовчиларга, айниқса пиёдалар ўтиш жойлари ва чорраҳаларда халақит беришини тан олган эди. Тўсиқлардан воз кечиш ва ёпиб қўйилган кўчаларни очиш Ўзбекистондаги ҳокимият алмашинувининг сезиларли белгиларидан бири бўлган эди.
2018 йилда шаҳар ЙҲХБ расман шундай баёнот берганди: «30 та кўчага ўрнатилган тўсиқлар нафақат ҳайдовчиларга, балки пиёдаларга ҳам халақит беришига олиб келди. Улар йўл ҳаракати хавфсизлигини таъминламаган. Йўлнинг қатнов қисмини ҳатто светофор бор жойда кесиб ўтишда ҳам кўриниш масофаси йўқ эди».
«Ушбу тўсиқларни олиб ташлаш орқали биз пиёдалар билан боғлиқ ЙТҲлар сонини камайтирдик. Кўриниш яхшиланди, чорраҳаларда қайрилиб олиш осонлашди», — деб таъкидлаган эди ЙҲХБ йўл назорати катта инспектори Александр Филиппов.
Тўсиқлар туфайли кўриниш чеклангани билан боғлиқ авариялар ва қурбонларнинг умумий сони, шунингдек, ўша пайтда уларни ўрнатиш қанчага тушгани очиқланмаган эди.
ЙҲХБ бир йил аввал тўрли тўсиқлардан бошлаган эди
Роппа-роса бир йил аввал «Газета» Тошкент шаҳар ИИББ ЙҲХБ кўчалар ўртасига яшил ва бошқа рангдаги тўрли тўсиқларни («евротўсиқ») ўрната бошлагани ҳақида ёзган эди. Тез орада бу амалиётни Ўзбекистоннинг бошқа ҳудудлари ЙҲХБлари ҳам ўзлаштирди.
«Мақсад — йўлнинг қатнов қисмини белгиланмаган жойлардан кесиб ўтишнинг олдини олиш, йўл ҳаракати хавфсизлигини таъминлаш ва пиёдалар оқимини тартибга солинадиган, ўтиш учун мўлжалланган жойларга йўналтириш», — деб қайд этган эди ўшанда ЙҲХБ.
Бу йил эса тўсиқлар декоратив кўринишда ўрнатилмоқда, улар анча йирик ва кўринишидан айнан шу мақсад учун махсус тайёрланган. Шаҳар ва қатор туманлар ҳокимликлари бу ташаббус ЙҲХБга тегишли эканини маълум қилишди.
Тўсиқларни ўрнатиш учун Тошкент шаҳрини ривожлантириш жамғармасидан 6,912 млрд сўм миқдоридаги маблағ пойтахт ҳокими Шавкат Умурзоқовнинг 2025 йилнинг май ва июль ойларидаги қарорлари билан ажратилган. Мактаблар ва бошқа таълим муассасалари яқинида 42 та кўтарилган пиёдалар ўтиш жойини қуриш учун эса бундан деярли 12 баравар кам маблағ — 588 млн сўм ажратилган. Ишлар буюртмачиси сифатида ҳокимлик ҳузуридаги «Ягона буюртмачи хизмати» компанияси кўрсатилган.
Депутатлар ўлим кўрсаткичини кескин камайтиришни топширган эди
Ушбу қарор 2025 йил бошида шаҳар халқ депутатлари ЙҲХБга ўлим ҳолатларини кескин камайтириш бўйича чоралар кўришни топширганидан сўнг қабул қилинди. Топшириқлар орасида ҳам илғор (кўтарилган ўтиш жойлари), ҳам баҳсли (тўсиқлар) чоралар бор эди. Ўшанда 2024 йилдаги барча ЙТҲларнинг 56 фоизи пиёдалар иштирокида содир бўлгани таъкидланган эди.
Яқинда Тошкент шаҳар ИИББ ЙҲХБ бошлиғи Муҳаммад Адилов халқ депутатлари кенгаши ҳузурида чиқиш қилиб, ҳокимлик билан ҳамкорликда кўрилаётган бу чоралар (тўсиқлар ўрнатиш ва кўтарилган ўтиш жойларини ташкил этиш) «бир қатор муаммоларга ечим топиш имконини берганини» айтди.
У мактаблар яқинида 60 та кўтарилган ўтиш жойи ўрнатилганини, кўчалар марказига эса 4,4 км темир тўсиқлар қўйилганини, яна 12,55 км тўсиқ ўрнатиш режалаштирилганини маълум қилди.
Шу билан бирга, у ўз чиқишида ўтган йили пойтахтда йўл-транспорт ҳодисаларидаги ўлим кўрсаткичи деярли ўзгармаганини қайд этди — 2024 йилдаги 91 та ҳолатга қарши 90 та ҳолат қайд этилган. Расман рўйхатга олинган ЙТҲлар сони — 1225 та (бир йил аввал 1280 та), шунингдек, тан жароҳати олиш ҳолатлари сони ҳам юқорилигича қолган — 1135 та (1189 та).
Тўсиқлар кўчаларни хавфсизроқ қилмайди
Пиёдалар ўтиш жойлари ва чорраҳаларнинг бевосита яқинидаги тўсиқлар ҳайдовчилар пиёдаларни, айниқса болаларни пайқамай қолиши хавфини оширади. Буни 2017–2018 йилларда ҳам ҳокимлик, ҳам ЙҲХБ тасдиқлаган эди.
Йўлни кесиб ўтишга улгурмаган одамлар светофорнинг рухсат берувчи ишорасини кутиб туриши учун нормал хавфсизлик оролчаларининг йўқлиги вазиятни янада оғирлаштиради. Тартибга солинмаган ўтиш жойларида эса тўсиқлар янада кўпроқ хавф туғдиради.
Шаҳарсозлик бўйича мутахассислар пиёдалар йўлни энг қисқа йўл билан кесиб ўтиш имконияти йўқлиги сабабли одатда «мумкин бўлмаган» жойлардан ўтишини таъкидлашади.
Пиёдалар оқимини тўсиқларсиз ҳам оқилона бошқариш мумкин, деб қайд этади улар. Муаммони бутун шаҳар учун бир хил эмас, балки аниқ ҳудуднинг контекстидан келиб чиқиб ҳал қилиш керак.
2024 йили тўсиқлар ўрнатилган жойларда одамлар кўпинча кўча марказида, тўсиқ бўйлаб то ўтиш жойигача бораётганини кўриш мумкин. Бу шуни кўрсатадики, тўсиқлар қоидабузарликларнинг олдини олиш ўрнига, одамларни йўлнинг қатнов қисмида узоқроқ қолишга мажбур қилиши мумкин.