Тошкентда электр автомобиллар учун қувватлаш станцияларининг бир қисми ўчирилиши давлат ерларидан аукционсиз фойдаланиш ва электр тармоқларига ортиқча юклама тушиш хавфи билан боғлиқ. Бу ҳақда 2026 йил 12 март куни бўлиб ўтган матбуот анжуманида ҳокимнинг транспорт ва йўл инфратузилмаси масалалари бўйича ўринбосари Абдураҳмон Бахтиев маълум қилди.
«Ҳамма учун мағлубиятли тарих»
У электр қувватлаш шохобчаларининг тармоқдан узилиши билан боғлиқ вазиятни ҳам станция операторлари, ҳам электромобиль эгалари учун «ҳамма учун ютқизиқли тарих» деб атади.
«Регламент — бу регламент. Шаҳар ерида қувватлаш станциясини ўрнатиш учун электрон аукционда қатнашиш шарт. Кўпинча ҳозир ўчирилган электр қувватлаш шохобчалари шаҳар ерида жойлашган, аукцион орқали сотиб олинмаган ва бунинг учун пул тўламайди… Шу сабабли биз уларни ўчиришга мажбур бўлдик», — деб тушунтирди ҳоким ўринбосари.
Унинг аниқлик киритишича, айрим операторлар яқин атрофдаги дўкон эгалари билан келишиб, уларнинг кадастр рақамларидан фойдаланган ва шу маълумотлар асосида рухсатномалар олган. «Натижада маълумотлар бузиб кўрсатилмоқда, бунинг оқибатида шаҳар бюджетига маблағлар кам тушмоқда».
Абдураҳмон Бахтиев қувватлаш станцияларининг ўчирилишини мажбурий чора деб атади. Шунингдек, у қиш ва ёз ойларида электр тармоқларига юклама сезиларли даражада ошишини таъкидлади.
Шу билан бирга, расмийлар бу бизнесни шунчаки тақиқлаш ниятида эмас. Маъмурият вакилининг сўзларига кўра, ҳокимлик вазиятдан чиқиш йўлини топиш учун компания вакиллари билан ишчи муҳокамаларни бошлаган.
«Биз қувватлаш станциялари учун ер участкаларини тақдим этиш регламентини янгилаш устида ишлаяпмиз. Тан олиш керак, у ерда бироз бюрократия ва яхшиланиши керак бўлган жиҳатлар бор. Биз халқаро тажрибани ўрганяпмиз ва Жаҳон банки билан алоқа ўрнатдик, уларда ушбу соҳада рухсат бериш тартиб-таомилларини такомиллаштириш бўйича лойиҳа мавжуд», — дея қўшимча қилди.
Аввалроқ пойтахт маъмурияти электр қувватлаш инфратузилмасини текшириш бошланганини хабар қилган эди. 1300 дан ортиқ тезкор қувватлаш станциясидан 300 дан ортиғи ўрганилди. Ҳокимлик маълумотларига кўра, 101 та станция ҳужжатлари йўқлиги сабабли вақтинча ўчирилган, яна 62 тасида энергия сотиш корхонаси билан шартномалар мавжуд эмас.
Ишчи гуруҳ тузилди
28 февраль куни бош вазир ўринбосари Жамшид Хўжаевнинг қурилиш соҳаси экспортчилари билан учрашувида Megawatt Energy, Tokbor, Spectre Energy ва Quwatt каби бешта электр қувватлаш операторлари вакиллари ҳам сўзга чиқди.
Улар охирги ҳафта давомида бутун мамлакат бўйлаб қувватлаш станциялари оммавий равишда ўчирилаётганидан шикоят қилишди. Операторларнинг таъкидлашича, улар 2000 дан ортиқ станцияга (шундан 1000 таси Tokbor’га тегишли, жумладан 600 таси Тошкентда) инвестиция киритиб, ўрнатганлар ва улар 150 мингга яқин электромобиль ҳамда гибрид машиналарга хизмат кўрсатмоқда.
Уларнинг сўзларига кўра, муаммо шундаки, ҳозирги кунда махсус қувватлаш станциялари учун ер ажратишнинг ягона тартиби (аукцион ёки бошқа усул орқали) мавжуд эмас, ваҳоланки бу муаммога уч йилдан ошган. Кўпгина операторлар уларни хусусий ҳудудлар эгаларидан (масалан, меҳмонхона ёки савдо марказларидан) иккиламчи ижара шартларида ўрнатган ва субъистеъмолчи сифатида ишлаган.
Энергетика хизматлари вакиллари жавобан кўплаб станциялар трансформаторлар ва линияларга тушадиган юклама ортишини ҳисобга олмасдан мавжуд истеъмолчилар тармоқларига уланганини, бу эса энергия таъминоти барқарорлиги учун хавф туғдиришини билдирди.
«Тадбиркорлар ажратилган қувватдан ошмаяпмиз, дейишади. Аммо улар техник шартларни олаётганда, масалан, макарон цехи ёки ишлаб чиқариш учун олган, у ерда бошқа фаолият тури кўрсатилган. Кейинчалик фойдаланиш тури ўзгаради ва қувватлаш станцияси ўрнатилади, бу эса қўшимча юклама яратади. Шунинг учун бундай объектларни улашда ҳудудий электр тармоқлари билан келишиш зарур», — деди ҲЭТ вакили.
Мулоқот якунида бош вазир ўринбосари прокуратура, кадастр хизмати, ҳокимлик ва энергетиклар иштирокида ишчи гуруҳ тузиш бўйича топшириқ берди. Гуруҳга икки ҳафта муддатда вазиятни ўрганиш, мавжуд станцияларни легаллаштириш механизмини ва янгиларини ўрнатишнинг соддалаштирилган тартибини ишлаб чиқиш вазифаси юкланди.
Tokbor вакили регламент ишлаб чиқилгунга қадар қувватлаш станциялари фаолиятини давом эттиришга рухсат беришни сўради.
«Биз тушунамизки, ҳозирча расмий тартиб йўқ. Аммо у ишлаб чиқилгунга қадар станцияларни оммавий равишда келиб ўчириш нотўғри. Бизни чақириб, ҳужжатларни текшириб, амалий ёрдам бериш мумкин эди-ку», — деди.
Бош вазир ўринбосари бундай масъулиятни ўз зиммасига ололмаслигини айтди.
«Агар мен «ишлайверинглар» десам-у, эртага туман чироқсиз қолиб, одамлар кўчага чиқса — мен буни қандай тушунтираман? Шунинг учун аввал ҳаммасини ишчи гуруҳ ўргансин», — деб кўрсатди Жамшид Хўжаев.
Савдо-саноат палатаси раҳбари Даврон Ваҳобов барибир қувватлаш станциялари ишига вақтинча рухсат беришни таклиф қилди. Хўжаев рози бўлди, аммо бунинг учун «Ҳудудий электр тармоқлари» маиший истеъмолчиларга таъсир қилмаслиги учун юкламани назорат қилиши керак.
Электр қувватлаш операторларидан бири ўчиришлар қишдаги совуқ пайтда эмас, балки март ойида бошланганини қайд этди. «Биз буни ўзимизга нисбатан диверсия деб қабул қиляпмиз», — деди у ва тадбиркорлар ҲЭТ томонидан белгиланган қувват доирасидан чиқмаётганини таъкидлади.
Сенатор сўрови
Олий Мажлис Сенати аъзоси Қобулжон Турсунов энергетика вазири Жўрабек Мирзамаҳмудовга электр тармоғидан узиш ва қувватлаш станциялари ишини чеклаш юзасидан сўров юборди.
У Ўзбекистонда электр транспортини ривожлантириш, қувватлаш станциялари тармоғини кенгайтириш ва экологик тоза транспорт турларидан фойдаланишни рағбатлантириш долзарблиги ошиб бораётганини таъкидлади. Шу муносабат билан фуқаролик жамияти вакиллари, тадбиркорлар ва соҳа идоралари қувватлаш станциялари инфратузилмасини яратиш, уларга техник хизмат кўрсатиш ва барқарор ишлашини таъминлаш бўйича иш олиб бормоқда, дейилади сўровда.
Сенатор, шунингдек, Энергетика вазирлиги раҳбаридан қувватлаш станциялари операторларини қўллаб-қувватлаш чоралари, тегишли инфратузилмани ривожлантириш ва келгусида бундай ҳолатларнинг олдини олиш режалари ҳақида маълумот сўради.