АҚШ президенти Дональд Трамп янги халқаро орган — глобал низоларни ҳал қилиш билан шуғулланувчи Тинчлик кенгашини ташкил этмоқда, деб ёзмоқда Reuters, Bloomberg, New York Times ва Financial Times. Трампнинг танқидчилари у анчадан бери танқид қилиб келаётган БМТга муқобил ёки рақобатчи тузилма яратишга уринаётганидан хавотирда.
Дастлаб Тинчлик кенгаши 2025 йил октябрь ойида Трамп воситачилигида келишилган тинчлик режаси доирасида Ғазо секторини бошқариш бўйича халқаро орган сифатида режалаштирилган эди.
Бироқ, унинг устави лойиҳаси матнида, FT ёзишича, Ғазо тилга олинмаган. Ҳужжатга кўра, Тинчлик кенгаши — бу «можаролардан жабр кўрган ёки низо хавфи остида бўлган минтақаларда барқарорлик, ишончли ва қонуний бошқарувни тиклаш ҳамда мустаҳкам тинчликка кўмаклашишга интилувчи халқаро ташкилот».
«Мустаҳкам тинчликка эришиш учун прагматик ечимлар, соғлом фикр ва тез-тез самарасиз бўлиб чиққан ёндашув ҳамда институтлардан воз кечиш жасорати зарур», — дейилади Кенгаш уставида.
Тинчлик кенгашининг биринчи раиси Трампнинг ўзи бўлади. Bloomberg ёзишича, у ерга кимни таклиф қилишни у шахсан ўзи ҳал қилади. Қарорлар кўпчилик овоз билан (бир мамлакат — бир овоз) қабул қилинади, лекин уларнинг барчаси раис томонидан тасдиқланиши лозим бўлади.
Кенгаш овоз бериш учун йилига камида бир марта, шунингдек, «раис мувофиқ деб топган қўшимча муддатларда ва жойларда» йиғилади. Кун тартибини ҳам раис тасдиқлайди.
Бундан ташқари, агар ушбу қарорни учдан икки қисм овоз билан кўпчилик тўсиб қўймаса, Трамп Кенгаш аъзоларини четлатиш ҳуқуқига эга бўлади, дейилади уставда. Шунингдек, АҚШ президенти Кенгаш қарорларига вето қўйиш ҳуқуқига ҳам эга бўлиши мумкин, деб қайд этади FT.
Уставга кўра, ҳар бир аъзо давлат аъзо бўлган пайтдан бошлаб кўпи билан уч йил давомида Кенгаш таркибида бўлади. Доимий аъзоликни хоҳловчилар биринчи йил давомида камида 1 млрд доллар миқдорида нақд пул кўринишида бадал киритишлари керак бўлади.
Исми ошкор этилмаган америкалик мулозим Bloomberg агентлигига йиғилган маблағлар Тинчлик кенгашининг Ғазони қайта тиклаш бўйича мандатини бажариш учун ишлатилишини айтган. Шу билан бирга, Кенгаш аъзоларидан йиғилган маблағлар қаерда сақланиши номаълум.
Устав лойиҳасида Трампнинг ўзи маблағларни назорат қилиши назарда тутилган, деб қайд этади Bloomberg. Кенгаш таркибига кириши мумкин бўлган аксарият давлатлар бундай вариантни қабул қилиб бўлмас деб ҳисоблайди, дейди агентлик манбалари. Бир неча давлат Трампнинг устав лойиҳасига кескин қарши чиқмоқда ва ушбу таклифларга жамоавий жавоб тайёрламоқда, дея қўшимча қилган Bloomberg суҳбатдошлари, бу қайси давлатлар эканига аниқлик киритмай.
Reuters маълумотларига кўра, Тинчлик кенгашига аъзо бўлиш учун 60 дан ортиқ давлат, жумладан Канада, Франция, Германия, Италия, Венгрия, Австралия, Россия ва Яқин Шарқ мамлакатлари таклифнома олган. Венгрия ва Ўзбекистон таклифларни қабул қилиб бўлган.
Оқ уй хабар беришича, Тинчлик кенгашининг таъсис ижроия кенгашига (founding executive board) 7 киши киради — улар «дипломатия, девелопмент, инфратузилма ва иқтисодий стратегия соҳасида тажрибага эга етакчилар». Улар орасида АҚШ давлат котиби Марко Рубио, Яқин Шарқ бўйича махсус вакил Стив Уиткофф, Трампнинг куёви Жаред Кушнер ва Буюк Британиянинг собиқ бош вазири Тони Блэр бор.
БМТ бош котиби Антониу Гутерришнинг матбуот котиби АҚШнинг Тинчлик кенгаши учун устави лойиҳаси ҳақидаги саволга жавобан, Гутерриш «аъзо давлатлар турли гуруҳларга бирлашишда эркин деб ҳисоблашини» маълум қилди.
«Бирлашган Миллатлар Ташкилоти ўз мандатига мувофиқ ишини давом эттиради», — деди БМТ матбуот котиби ўринбосари Фархан Хак.
БМТнинг бошқа бир юқори лавозимли вакили Reuters агентлигига берган шарҳида Бирлашган Миллатлар Ташкилоти барча мамлакатларни, катта ва кичикни бирлаштириш учун маънавий ва ҳуқуқий ваколатга эга бўлган ягона ташкилот эканини таъкидлади.
Трампнинг ўзи ўтган ҳафтада Truth Social ижтимоий тармоғида Тинчлик кенгашини «ҳар қандай вақтда ва ҳар қандай жойда йиғилган энг буюк ва энг нуфузли кенгаш» деб атади.