Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев Термиз шаҳрида Тўпаланг сув омбори сувидан фойдаланиш ҳисобига Сурхондарё вилоятида ичимлик суви таъминотини яхшилаш лойиҳаси натижалари билан танишди. Бу ҳақда давлат раҳбари матбуот хизмати хабар берди.
Сурхондарё вилоятида амалга оширилаётган, қиймати 287 млн долларлик «мегалойиҳа» ушбу соҳадаги энг йирик ютуқлардан бири деб аталди.
«Лойиҳа доирасида кенг кўламли қурилиш ва монтаж ишлари амалга оширилди. Замонавий технологиялар жорий этилиши туфайли бугунги кунда минералларга бой ичимлик суви вилоятнинг 10 та тумани ва Термиз шаҳрига узлуксиз етказиб берилмоқда», — дейилади хабарда.
Агар 8-9 йил аввал ҳудуд аҳолисининг марказлашган сув таъминоти билан қамрови 47 фоизни ташкил этган бўлса, бугунги кунда бу кўрсаткич 67,5 фоизга етди. Таъкидланишича, ўзгаришлар нафақат миқдор, балки сифат жиҳатидан ҳам юз берди: сувнинг қаттиқлик даражаси деярли икки бараварга камайди.
Лойиҳа доирасида 246 км магистрал ва ички тармоқлар қурилди. Сув гидравлик ҳисоб-китоблар ва баландлик фарқлари ҳисобига — насослардан фойдаланмаган ҳолда босим остида етказиб берилмоқда. Бу энергия сарфини камайтириш ва тизимнинг барқарор ишлашини таъминлаш имконини берди. Сув Термиз шаҳрига, шунингдек, Ангор, Бандихон, Қизириқ, Шеробод ва Музработ туманларига бормоқда.
Натижада 223 та маҳаллада сув таъминоти барқарорлашди. Бундан ташқари, 100 дан ортиқ қудуқлардан воз кечиш имконияти туғилди, бу эса ер ости сув ресурсларига тушадиган юкламани камайтиради.
Президент бу каби кенг кўламли энергетик, технологик ва ижтимоий аҳамиятга эга лойиҳаларни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш зарурлигини таъкидлаб, ушбу тажрибани мамлакатнинг бошқа ҳудудларида ҳам ёйиш муҳимлигини қайд этди.
Онлайн-мониторинг ва электр энергияси тежалиши
«Шимолий» объектида тизимни реал вақт режимида назорат қилишни таъминлайдиган геоахборот маркази ташкил этилди. Бу босим пасайиши, авария ҳолатлари ва сув йўқотилишини тезкор аниқлаш имконини беради.
Бундан ташқари, йиллик электр энергияси тежалиши 18,4 млн кВт·соатни ташкил этмоқда, бу тахминан 18,5 млрд сўмга тенг. Истеъмолчиларнинг биллинг тизимига уланиши ҳисоб-китоблар шаффофлигини оширди ва қарздорликни камайтирди, дейилади хабарда.
10 гектар майдонда умумий қуввати 6418 кВт бўлган қуёш панеллари ҳам ўрнатилган.
Ташриф давомида президентга вилоят гидроэнергетикаси бўйича маълумотлар ва тизимни янада ривожлантириш режалари тақдим этилди. Сув таъминотида муаммолар сақланиб қолаётган жойларда эскирган насосларни алмаштириш ва тармоқларни янгилаш бўйича вазифалар қўйилди.
Лойиҳа тарихи
Президент илк бор ушбу лойиҳани амалга ошириш таклифи билан 2021 йилда танишган эди. Ўшанда Сурхондарёда 1,7 миллион аҳолини ичимлик суви билан таъминлаш учун Тўпаланг сув омборидан магистрал тармоқ тортилиши хабар қилинганди. Шавкат Мирзиёев лойиҳани инновацион деб атаган эди.
Қувур қурилиши натижасида Сариосиё, Денов, Шўрчи, Қумқўрғон, Жарқўрғон, Бандихон, Қизириқ, Шеробод, Ангор, Музработ, Термиз туманлари ва Термиз шаҳри аҳолисининг сув таъминотини яхшилаш режалаштирилган эди.
Лойиҳанинг умумий қиймати ўшанда 138 млн долларга баҳоланган (якунда қиймат 287 млн долларгача кўтарилди), уни 2024 йилда ишга тушириш мўлжалланганди. Дастлаб 400 км узунликдаги магистрал тармоқ тортилиши ва халқаро молия институтларининг 150 млн доллар маблағи жалб этилиши ҳақида хабар берилганди.
Лойиҳани амалга ошириш билан To’palang HPD Platinum шуғулланган. Компания To’palang HPD Holding таркибига кирган бўлиб, унинг директори ва таъсисчиси «Ўзбекгидроэнерго» собиқ раҳбари (ҳозирда «Ўзбекнефтгаз»га раҳбарлик қилаётган) Абдуғани Сангиновнинг ўғли эди. Ислом Абдураҳмонов ҳозирда ушбу компания таъсисчилари таркибида йўқ, 2026 йил бошида у «Ўзбекгидроэнерго» бошқаруви раиси бўлди.
Уй-жой коммунал хизмат кўрсатиш собиқ вазири Шерзод Хидоятов (ҳозирда қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазири) лойиҳа ишларига Туркиядан мутахассислар жалб этилганини қайд этган эди. Унинг сўзларига кўра, лойиҳа бир неча босқичга бўлинади ва сув бериш туманларда сув қувури тортилиши билан бошланади.
Тўпаланг сув омбори Сурхондарё вилояти умумий ирригация тизимининг бир қисми бўлиб, унга вилоятдаги энг йирик Жанубий Сурхон сув омбори, Оқтепа сув омбори, бир нечта насос станциялари, гидроузеллар ва бошқа иншоотлар ҳам киради. Унинг яратилиши 1960-йиллар охирида бошланган ва деярли йигирма йил давом этган. Сув омбори сиғими 380 млн куб метрдан 500 млн куб метргача етказилган.
Вазирлар Маҳкамасининг 2021 йил 29 мартдаги (164-сонли) қарори билан Тўпаланг сув омборини «Ўзбекгидроэнерго» АЖ устав капиталини объектнинг баланс қийматига ошириш ҳисобига унга ўтказиш таклифига розилик берилган.