Рақобатни ривожлантириш ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси махсус комиссияси биржа савдоларида нархларни асоссиз ошириш ва таклифни чеклаш ҳолатлари бўйича пропан импорт қилувчиларга нисбатан иш қўзғатди.
Идора маълумотларига кўра, қоидабузарликлар 2025 йил ноябрь-декабрь ва 2026 йил январь ойларида қайд этилган — ўша ойларда газ тақчиллиги сабабли метан заправкаларга чекловлар киритилган, бунинг фонида пропан ва бензинга бўлган талаб ортган эди. Бир қатор компаниялар биржага қўйиладиган ҳажмларни сунъий равишда чеклаган, шунингдек, бошланғич нархларни ошириб юборган. Бу бозорда пропан қийматининг кўтарилишига олиб келди.
Ишни кўриб чиқиш ва ўтказилган назорат тадбирлари якунларига кўра, 31 та компания рақобат тўғрисидаги қонунчилик талабларини бузганлиги аниқланди:
- Poytug‘ Gaz To‘ldirish Korxonasi,
- Taraqqiyot Gaz Servis,
- Shirin Gaz Servis,
- Oltinko‘L Hamkor Rivoj,
- Osiyo Hamkor Maks,
- Inginering Gazavto Servis,
- Namangan-Istiqlol Bog‘i,
- Nasaf Taminot Gaz Press,
- Friday-Exstra Xk,
- Saidbek Turabov,
- Planeta Neft Gaz Invest,
- Gold Samarkand Oil,
- Maroqand-Energy Gaz Oil,
- Asatillo Bobo Gaz Invest,
- Unit Group Sirdarya,
- Gazone,
- Critical Merchant,
- Nafton,
- Farg‘ona Gaz To‘ldirish Stansiyasi,
- Davr Global System,
- Lutf Gaz Oil,
- Prime Energi Oil,
- Oilchem,
- Sh-Z Handsome Group,
- Crude Oil,
- Tarbatneft,
- Interneft,
- Gtl Gaz,
- Wimbledon Oil,
- Inter Gas Oil Lpg,
- Energie-Group.
Хусусан, улардан 12 таси биржа савдоларида рақобатни чеклашга қаратилган келишиб олинган ҳаракатларни амалга оширганликда айбдор деб топилди:
- Shirin Gaz Servis,
- Nasaf Taminot Gaz Press,
- Friday-Exstra Xk,
- Maroqand-Energy Gaz Oil,
- Asatillo Bobo Gaz Invest,
- Unit Group Sirdarya,
- Gazone,
- Farg‘ona Gaz To‘ldirish Stansiyasi,
- Oilchem,
- Sh-Z Handsome Group,
- Interneft,
- Gtl Gaz.
Қолган ҳолатларда бошланғич нархларни асоссиз ошириш, шунингдек, маҳсулотни биржани четлаб ўтиб — тўғридан-тўғри шартномалар орқали сотиш фактлари аниқланган, бу эса белгиланган тартибга зид.
Махсус комиссия қарори билан қоидабузарларга нисбатан молиявий санкциялар қўлланди. Жарималарнинг умумий суммаси 28,9 млрд сўмни ташкил этди, яна 34,1 млрд сўм миқдоридаги асоссиз олинган маблағлар давлат бюджетига ўтказилиши лозим. Бундан ташқари, компанияларга қоидабузарликларни бартараф этиш ва келгусида бундай ҳолатларга йўл қўймасдан фаолият юритиш бўйича мажбурий кўрсатмалар берилди.
Қўмитанинг хабар беришича, кўрилган чоралар натижасида биржада пропан нархининг 21 фоизгача пасайишига эришилди.
2026 йил 11 январь куни Ўзбекистонда охирги бир йил ичида биржада пропан нархи деярли 50 фоизга ошгани ҳақида хабар берилган эди. Биржа маълумотларига кўра, 2025 йил 8 январдан 2026 йил 8 январгача суюлтирилган газнинг биржа нархи бир тонна учун 6,27 млн сўмдан 9,28 млн сўмгача кўтарилган. Фақатгина январь ойининг дастлабки саккиз кунида ёқилғи 15 фоизга қимматлашган.
Рақобатни ривожлантириш қўмитаси вазиятни бозор тузилмасининг ўзгариши билан изоҳлади. Биржа савдоларида импорт қилинган пропан улуши кескин равишда 20 фоиздан 90 фоизгача ошди, маҳаллий маҳсулот эса тобора кўпроқ аҳоли ва ижтимоий соҳа эҳтиёжларига йўналтирилмоқда. Натижада, идоранинг таъкидлашича, айнан импорт гази биржадаги ўртача нархни белгилай бошлаган.
Божхона қўмитасининг маълумотларига кўра, 2025 йилда Ўзбекистон пропан импортини 2024 йилга нисбатан қарийб 44,2 минг тоннага оширган — 119,4 минг тоннадан 163,6 минг тоннагача (+37 фоиз). Бироқ импорт қилинадиган газнинг ўртача нархи деярли ўзгаришсиз қолган — тоннасига 423 доллар (тахминан 5,13 млн сўм, логистика, сақлаш ва бошқа харажатларсиз). Шу билан бирга, биржада ёқилғи 9,3 млн сўмдан сотилган, бу импорт нархидан 80,8 фоизга юқорилигини англатади.
2026 йил 13 январь куни Рақобатни ривожлантириш қўмитаси биржа савдоларида келишиб олинган ҳаракатлар белгилари мавжудлигини айтиб, 92 та пропан импорт қилувчи компанияга нисбатан антимонопол иш қўзғатган эди. Компанияларнинг аксарияти Тошкент шаҳри ва Самарқанд вилоятига тегишли.