Экологик мувозанатни таъминлаш, «яшил» энергетикани ривожлантириш ва сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш — 2026 йилда Ўзбекистон учун устувор йўналишлардан бири. Бу ҳақда 2025 йил 26 декабрь куни парламент ва халққа йўллаган Мурожаатномасида президент Шавкат Мирзиёев маълум қилди.
Иссиқхоналарга кластерларга кириш таклиф этилади
Давлат раҳбари Тошкент шаҳри ва Тошкент вилоятида ҳам газ, ҳам кўмир билан иситиладиган 2000 га яқин иссиқхона борлигини маълум қилди. Улар ҳар йили ҳавога 137 минг тонна зарарли моддалар чиқаради.
«Хабарингиз бор, биз қарор қабул қилдик — бундан буён фильтрлари бўлмаган, кўмирда ишлайдиган қозонхоналар орқали иссиқхоналарни иситиш тўхтатилади», — деди.
Иссиқхоналар пойтахтдан узоқроққа кўчирилади, иситиш эса ҳамма жойда марказлашган қозонхоналар орқали ташкил этилади, деб қайд этди давлат раҳбари.
«Биз улар учун шароит яратамиз. Ҳар бири камида 200 гектар майдонга эга бўлган агрокластерлар ташкил этилади. Уларга кириш истагида бўлган иссиқхоналар учун субсидиялар ажратилади», — деди.
«Ёпмаймиз. Мана сенга иссиқлик, мана жой, мана шароит — ҳавога зарарли чиқиндилар чиқаришни истисно қиладиган фойдали тизим яратамиз», — деди президент.
Йирик корхоналарда фильтрлар, тозалаш иншоотлари ва ҳавога зарарли моддалар чиқарилишини мониторинг қилиш станцияларини ўрнатиш учун биринчи босқичда 100 миллион доллар миқдорида кредит линияси очилади.
Транспорт, жумладан, электр ва жамоат транспорти
Шавкат Мирзиёев шаҳарлардаги транспорт тирбандликлари нафақат одамларга ноқулайлик туғдириши, балки экологияга ҳам зарар етказишини таъкидлади.
У 2026 йилдан бошлаб автомобиллар учун чиқарилаётган зарарли моддалар даражасига қараб экологик стикерлар тизими жорий этилишини эслатиб ўтди.
«Зарарли чиқиндилар даражаси юқори бўлган автомобилларнинг пойтахтга, вилоят марказлари ва шаҳарларга кириши чекланади. Ўйлайманки, бунинг вақти келди», — деди президент.
Бундай транспортни янгисига алмаштириш ёки уларга фильтрлар ўрнатиш учун давлат томонидан қўллаб-қувватлаш чоралари кўрилади. Хусусан, махсус жамғарма ташкил этиш кўзда тутилган.
Эски автомобилини алмаштириш истагида бўлганлар учун автокредит фоизларини қисман қоплаб бериш режалаштирилган.
Фильтр ўрнатишга тайёр бўлган ҳайдовчиларга харажатларнинг бир қисмини қоплаш учун субсидиялар ажратилади.
Жамоат транспортини ривожлантириш пойтахт ва шаҳарларда устувор вазифа бўлади. Шаҳар кўчаларида автобус ва таксилар учун ажратилган йўлаклар тармоғи кенгайтирилади.
«Ажратилган йўлаклар ташкил этилиши билан ҳамма учун қулайликлар яратилаётганини кўрдингиз», — деб таъкидлади президент.
Тошкент, Самарқанд ва Наманган шаҳарларида ҳаракатни интеллектуал светофорлар орқали бошқариш тизими жорий этилади, деди.
Шавкат Мирзиёев яқинда Японияга қилган ташрифи чоғида ушбу мамлакат мутахассислари билан бундай тизимларни жорий этиш бўйича келишувларга эришилганини қўшимча қилди.
Мамлакатда электромобиллардан фойдаланишни рағбатлантириш давом эттирилади. Экологик автомобиллар паркини кўпайтириш бўйича 5 йиллик дастур қабул қилинади.
Маҳаллий электромобиллар учун 12 фоиз, хорижийлари учун эса 16 фоиз ставкада автокредитлар ажратиш режалаштирилмоқда.
Бизнес вакиллари қувватлаш станциялари тармоғини кенгайтириш учун 10 фоиз ставкада имтиёзли кредитлар олади. Улар учун ер участкалари аукционда 2 баравар пасайтирилган нархда ажратилади.
Бундан ташқари, давлат қувватлаш станцияларида электр энергиясининг бир киловатт-соати учун 300 сўмдан ортиқ бўлган суммани бюджетдан қоплаб беради.
Электромобилларда такси хизматини кўрсатувчи фуқароларга имтиёзлар бериш кўзда тутилмоқда.
«Агар биз ушбу мақсадларни амалга оширсак, пойтахтимиз, вилоят марказлари ва йирик шаҳарларимиз фақат экологик транспорт ҳаракатланадиган ҳудудларга айланиши учун асос яратамиз. Бу қийин бўлади, лекин бу бизнинг ягона тўғри йўлимиз», — деди президент.
Чангни камайтириш
Чанг-қум бўронларининг олдини олиш мақсадида Сурхондарё вилоятида «Яшил макон» дастури доирасида 10 минг гектар майдонда яшил майдонлар, Сирдарё вилоятида эса 84 км узунликдаги «яшил девор» барпо этилади.
Қорақалпоғистон, Хоразм, Бухоро ва Навоий вилоятларида жами 250 минг гектар майдонда, шу жумладан Орол денгизининг қуриган тубидаги 115 минг гектар ерда дарахт ва буталар экилади.
Ҳар бир ҳудудда ботаника ва дендрология боғлари, шунингдек, 20 тадан соя-салқин сайр йўлаклари ташкил этилади.
«Иқтисодиётга қандай эътибор қаратаётган бўлсак, экологияга ҳам шундай эътибор беришимиз керак — буни ҳаётнинг ўзи талаб қилмоқда», — деди Шавкат Мирзиёев.
«Корхоналарда экостандартларни жорий этиш учун яқин беш йилда камида 30 минг нафар экология менежери талаб этилади», — дея давом эттирди у. 2026 йилдан бошлаб барча ҳудудларда «яшил» техникумлар очилади, дуал таълим асосида йилига 10 минг нафар мутахассис тайёрланади.
Янги йилда Green University фаолияти кенгайтирилади. Хусусан, ҳаво, сув ва тупроқ сифатини аниқлаш имконини берувчи комплекс лабораториялар ташкил этилади.
Бундан ташқари, шаҳарларда табиий вентиляцияни кучайтиришга қаратилган тадқиқотлар ўтказилади, деб маълум қилди президент.
Умуман олганда, 2026 йилда экология соҳасига давлат бюджетидан 1,9 триллион сўм ажратилади.
Зарарли чиқиндиларни камайтиришга, шунингдек, қайта тикланувчи энергияни ривожлантириш ҳисобига ҳам эришилади, унинг мамлакат умумий электр энергияси ишлаб чиқаришидаги улуши учдан бир қисмга етди, деб қайд этди у.
Сувни тежаш ва ариқ тизимини тиклаш
«Сув танқислиги муаммоси бутун дунёда тобора долзарб бўлиб бормоқда. Шу боис ислоҳотларимизнинг илк кунлариданоқ сув ресурсларидан оқилона фойдаланиш давлат сиёсати даражасига кўтарилди», — деди президент.
2026 йилда сувни тежовчи технологияларни жорий этиш тадбирларига жами 3,3 триллион сўм йўналтирилади.
Келгуси йил режаларида 1300 км йирик магистрал каналларни бетонлаш кўзда тутилган бўлиб, бу йилига қўшимча 500 миллион куб метргача сувни тежаш имконини беради.
Ҳудудлардаги очиқ дренаж ва коллектор тизимларини ёпиқ тизимга ўтказиш бўйича алоҳида дастур қабул қилинади. Каналларни ёпиқ тизимларга ўтказиш бўйича йирик лойиҳаларни бошлаш режалаштирилган.
Ушбу дастур учун махсус жамғарма ташкил этилади ва биринчи босқичда 100 миллион доллар ажратилади.
Пойтахт ва бошқа шаҳарларда яшил зоналарни кенгайтириш мақсадида суғориш ва дренаж тизимларини тиклаш зарур, деди Шавкат Мирзиёев. У ҳокимлар ва маҳаллий депутатлар, шунингдек, маҳалла раисларидан ушбу масалага эътибор қаратишни сўради.
«Шаҳарларнинг барча кўчаларидаги ариқларда сув оқиб туриши керак», — деб таъкидлади президент ва илгари шундай бўлганини эслатиб ўтди. «Йўллари бор, буни тиклаш керак ва биз сиз билан албатта буни тиклаймиз», — дея қўшимча қилди у.
Эксперимент Тошкентдан бошланади. Бунинг учун 160 миллион долларлик йирик дастур ишлаб чиқилади ва 150 км ёпиқ дренаж тизимлари қурилади, 197 км канал ва коллекторлар таъмирланади, шунингдек, 63 км янги каналлар ётқизилади, бу эса пойтахтда салқин микроиқлим шаклланишига хизмат қилади.
«Бу экологияга, одамлар соғлиғига катта таъсир кўрсатадиган омил», — деди президент.
