Олий Мажлис палаталари бюджет тизимини такомиллаштиришга қаратилган қонунчиликка ўзгартиришларни маъқуллади. Қонун президентга кўриб чиқиш учун юборилди.
Иқтисодиёт ва молия вазири ўринбосари Аҳадбек Ҳайдаров 2025 йил 3 декабрь куни Қонунчилик палатасидаги маърузасида асосий янгиликлардан бири — 2026 йилдан бошлаб бюджет ташкилотларининг вақтинчалик харажатлар сметаларини шакллантириш амалиёти бекор қилинишини маълум қилди. Бунинг ўрнига харажатлар сметалари ва штат жадваллари жорий йилнинг 2025 йил 20 декабридан кечиктирмай тасдиқланиши ҳамда 25 декабргача иқтисодиёт ва молия органларида рўйхатдан ўтказилиши шарт.
Ҳозирда сметалар 10 мартгача тасдиқланади, 1 апрелгача эса рўйхатдан ўтказилади.
Бюджет ҳисобини рақамлаштириш доирасида конфуциялашган бюджет ижроси тўғрисидаги йиллик ҳисоботни Вазирлар Маҳкамасига тақдим этиш муддатини бир ой олдинга — 1 мартгача (1 апрель ўрнига) кўчириш режалаштирилган.
Шунингдек, Қонунчилик палатасига тақдим этиладиган ҳисоботлар рўйхатини кенгайтириш, унга бюджет ташкилотларининг бюджетдан ташқари жамғармалари ижроси ва давлат қарзи тўғрисидаги маълумотларни киритиш кўзда тутилмоқда.
Вазирлар Маҳкамасига конфуциялашган бюджет ижросининг ташқи аудити якунлари бўйича Ҳисоб палатаси ва Қонунчилик палатасига тақдим этиладиган ҳисобот шаклларини тасдиқлаш ваколатини бериш таклиф этилмоқда.
Президентнинг 2025 йил 30 январдаги фармони асосида қуйидагиларни белгилаш таклиф этилмоқда:
- Консолидациялашган бюджет ижроси тўғрисидаги йиллик ҳисобот ва Давлат бюджетининг биринчи ярим йиллик ижроси тўғрисидаги ҳисобот Қонунчилик палатаси томонидан тасдиқланади;
- Биринчи чорак ва тўққиз ойлик ҳисоботлар эса Бюджет ва иқтисодий масалалар қўмитаси томонидан тасдиқланади.
Вазирлар Маҳкамаси ҳар чоракда Давлат бюджети ижроси тўғрисидаги ҳисоботларни Ҳисоб палатасининг тезкор хулосаси билан бирга, ҳисобот давридан кейинги иккинчи ойнинг охиридан кечиктирмай Қонунчилик палатасига тақдим этиши шарт бўлади. Шу муносабат билан «Ҳисоб палатаси тўғрисида»ги қонун «тезкор хулоса» ҳақидаги норма билан тўлдирилмоқда.
Ҳужжатга кўра, Қорақалпоғистон Вазирлар Кенгаши, вилоятлар ва Тошкент шаҳар ҳокимлари солиқ органлари томонидан бошқариладиган бюджет даромадлари прогнозларини чораклар кесимида тасдиқлайдилар.
Туман ва шаҳар ҳокимликларига жамоатчилик фикри асосида шакллантирилган тадбирларни (Очиқ бюджет) молиялаштириш тўғрисидаги ҳар чораклик маълумотларни кейинги чоракнинг биринчи ойи 25-санасигача расмий сайтларда ва «Очиқ бюджет» порталида эълон қилиш топширилмоқда.
Қонун билан Қонунчилик палатаси қўмиталарида бюджет маблағларининг бош тақсимловчилари (вазирлик ва идоралар)нинг мақсадли индикаторларга эришиш тўғрисидаги ҳар чораклик ҳисоботларини эшитиш амалиёти жорий этилмоқда.
Ҳисоб палатаси ва Давлат молиявий назорати инспекцияси томонидан мақбуллаштириш ёки аниқланган қўшимча даромадлар ҳисобидан ундирилган маблағларни президент қарорлари асосида ижтимоий-иқтисодий ривожлантиришга йўналтириш таклиф этилмоқда.
Ўзгартиришларнинг алоҳида блоки Ижтимоий ва ишлаб чиқариш инфратузилмасини ривожлантириш дастурини шакллантиришда парламент ролини кучайтиришга тааллуқли. Вазирлар Маҳкамаси ҳар йили лойиҳалар портфелини фракциялар ва тегишли қўмиталарда муҳокама қилиш учун Қонунчилик палатасига юборади, шундан сўнг депутатлар таклифлари ҳукуматга тақдим этилади.
Бундан ташқари, Давлат бюджети ижроси тўғрисидаги ҳисоботларни кўриб чиқишда Солиқ қўмитаси, Божхона қўмитаси ва Давлат активларини бошқариш агентлигининг даромадлар прогнози бажарилиши ҳақидаги ахборотларини эшитиш режалаштирилган.
Маълумот олиш муаммоси
Ўзбекистонда қонун лойиҳалари бўйича ҳужжатларнинг тўлиқ пакетини уларни парламентда кўриб чиқишнинг барча босқичларида эълон қилиш амалиёти ҳалигача мавжуд эмас. Ташаббус киритилгандан сўнг, шунингдек, биринчи, иккинчи ва учинчи ўқиш якунлари бўйича қонун лойиҳалари матнлари, қиёсий жадваллар, асослантирувчи тушунтиришлар, қўмиталар хулосалари ва бошқа илова қилинадиган материаллар эълон қилинмайди.
Депутатларнинг хабар беришича, айрим қонун лойиҳалари бўйича қўмита ва фракция йиғилишларида (ҳужжатлар ялпи мажлис муҳокамасига чиқарилишидан олдин ўша ерда кўриб чиқилади) «қизғин баҳслар» олиб борилади, бироқ бу учрашувлар ёпиқлигича қолмоқда.
Айрим ҳолларда баъзи ҳужжатларни тегишли идораларга сўров юбориш орқали олиш мумкин, бироқ парламент расмий сайти орқали улардан фойдаланиш имконияти йўқ.
Таққослаш учун, Қозоғистон ва Қирғизистон парламентлари қонун лойиҳалари ва тегишли ҳужжатларни уларни кўриб чиқишнинг барча босқичларида эълон қилади. Уларнинг расмий сайтларида ташаббуслар матнлари, ўқишлар учун материаллар, мажлис стенограммалари, қўмиталардаги муҳокамаларнинг видео трансляциялари, тақдимотлар, маърузалар, ҳукумат аъзоларининг депутатлик сўровларига жавоблари, шунингдек, қонун лойиҳалари ташаббускорлари ҳақидаги маълумотлар жойлаштирилади.
