Ўзбекистондаги гендер ролларига оид ижтимоий қарашлар тенглик учун жиддий тўсиқ бўлиб қолмоқда: мамлакат аҳолисининг 77 фоизи аёллар камроқ ишлаши ва кўпроқ вақтини уй юмишларига ажратиши керак деб ҳисоблайди. Ушбу рақамлар «БМТ-аёллар» (UN Women) тузилмасининг Ўзбекистондаги шўъба менежери Зелиҳа Уналдининг 2026 йил 6 март куни бўлиб ўтган Women in Power форумидаги нутқида келтирилди.
Тақдим этилган маълумотларга кўра, сўровда қатнашганларнинг 34 фоизи «оилада мувозанатни сақлаш учун» аёллар камроқ иш ҳақи олиши кераклигига ишончи комил.
Ҳозирги вақтда аёлларнинг бандлик даражаси эркакларга қараганда, айниқса, ёш ва ўрта ёшдагилар орасида анча паст. Масалан, 25–34 ёшдаги аёлларнинг 56 фоизи ишлайди, ваҳоланки, шу ёшдаги эркаклар орасида бу кўрсаткич 93 фоизни ташкил этади. Аёллар банд бўлмаслигининг асосий сабаби ҳақ тўланмайдиган уй меҳнати ва оила парвариши бўлиб қолмоқда, эркаклар эса кўпинча ўқиш, касаллик ёки иш кутиш сабабли ишламайдилар.
Зелиҳа Уналдининг сўзларига кўра, халқаро ташкилотлар, бизнес ва фуқаролик жамиятининг тизимли ташаббуслари, шунингдек, аёлларни қўллаб-қувватлаш ва уларнинг иқтисодий имкониятларини кенгайтиришга қаратилган маҳаллий лойиҳалар тенгликка эришишни тезлаштириши мумкин.
Форумда аёллар касбий муҳитда дуч келадиган тўсиқлар тўғрисидаги тадқиқотнинг дастлабки натижалари ҳам тақдим этилди. Бу Марказий Осиёда хусусий сектор томонидан ташаббус қилинган гендер тафовутларини чуқур таҳлил қилиш бўйича биринчи лойиҳа. Лойиҳа таҳлилий маълумотларни аёллар карьерасини қўллаб-қувватлаш учун амалий воситаларга айлантиришга қаратилган.
Тадқиқотнинг етакчи эксперти Ўзбекистонда уй зўравонлигини криминаллаштириш тўғрисидаги қонун устида ишлаган гендер тенглиги бўйича мутахассис Камола Алиева бўлди. Ташаббус Ўзбекистон Президенти ҳузуридаги Хорижий инвесторлар кенгаши (FIC) ва Америка савдо палатаси (AmCham) томонидан қўллаб-қувватланди. Лойиҳа ташаббускори сифатида Acwa энергетика компанияси чиқди.
Таҳлил еттита тизимли чекловни аниқлади:
- касб танлашда техник мутахассисликларга киришни чекловчи гендер стереотиплари;
- ишга қабул қилишдаги камситувчи амалиётлар, жумладан, оила ҳақидаги саволлар;
- ишлаб чиқариш объектларидаги инфратузилмавий чекловлар;
- оналик карьера узилишининг критик нуқтаси сифатида;
- корпоратив муҳитда доимий равишда компетентликни исботлаш зарурати;
- тазйиқ (харассмент) хавфи ва шикоят қилишнинг самарали механизмлари йўқлиги;
- меҳнатга ҳақ тўлаш ва карьерада кўтарилишнинг шаффоф эмаслиги.
Тадқиқот якунлари бўйича аёлларни ишга қабул қилиш ва раҳбарлик лавозимларига кўтаришга қаратилган «карьера лифтлари» тизимини ишлаб чиқиш режалаштирилган.