Ўзбекистон Президенти Администрацияси ҳузуридаги Ахборот ва оммавий коммуникациялар агентлиги (АОКА) «Онлайн платформалар ва веб-сайтлар фойдаланувчиларининг ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тўғрисида»ги қонун лойиҳаси муҳокамаларига жавобан изоҳ эълон қилди.
Агентлик «журналистлар, Ўзбекистоннинг таниқли медиа шахслари, интернет-нашрлар ва блогерлар орасидаги жонли фикрларни» ижобий деб атади. «Бу, албатта, бир томондан, юқорида қайд этилган қонунни тайёрлашнинг долзарблигидан далолат беради (кўпчилик фойдаланувчилар ушбу ҳужжатни қўллаб-қувватлади). Бошқа томондан — жамоатчиликнинг республикамизда сўз эркинлигини янада мустаҳкамлашга бўлган қизиқишини кўрсатади, АОКА ҳам буни қўллаб-қувватлайди», — дейилади изоҳда.
Қонун лойиҳаси аллақачон идоралараро келишишнинг зарур процедураларидан ўтган. Жамоатчилик муҳокамаси «экспертизанинг қўшимча манбаи» ҳисобланади. Конструктив ва оқилона изоҳлар, шунингдек, таклифлар «ишлаб чиқувчилар томонидан қонуннинг якуний вариантини тайёрлашда шубҳасиз ҳисобга олинади», дейилади баёнотда.
Мақолада кўтарилган саволларга изоҳ берар экан, АОКА қуйидагича жавоб берди:
Барча онлайн платформа фойдаланувчилари блогер ҳисобланадими? Ҳа.
Ҳозирда, ахборотлаштириш тўғрисидаги қонунга кўра, интернетда ҳар қандай характерга эга маълумот жойлаштирувчи шахс аллақачон блогер ҳисобланади. Айнан шундай концепция қонун лойиҳасида ҳам назарда тутилган ва бундан хавотирланишга ҳожат йўқ, чунки лойиҳада блогерлар учун қандайдир оғир мажбуриятлар кўрсатилмаган. Блогерлар ҳам оддий онлайн платформа фойдаланувчилари каби бир хил ҳуқуқ ва мажбуриятларга эга.
Интернетда жойлаштирилган ҳар қандай маълумот — бу контентми? Ҳа.
Матн, график ёки бошқа хабарни муайян мазмун юкини ташийдиган маълумотдан (яъни контентдан) ажратиш имконияти йўқ. Шу сабабли ишлаб чиқувчилар интернетда жойлаштирилган ҳар қандай маълумот контент ҳисобланадиган формулани танлашни афзал кўришди.
Хабар юбориш — бу контент тарқатишми? Ҳа.
«Агар „контент тарқатиш“ деганда фақат ноаниқ доирадаги шахслар тушунилса, унда давлат ноқонуний контентни муайян шахсга ёки аниқ сони белгиланган ёпиқ гуруҳга тарқатиш, яъни юбориш ҳолатларига қандай муносабатда бўлади? Яъни, агар муайян шахс шахсий ёзишма орқали бошқа муайян шахсга порнографик характерга эга ёки гиёҳванд моддаларни тарғиб қилувчи маълумот юборса, бу ноқонуний контент тарқатиш ҳисобланмайдими?» — дейилади баёнотда саволлар қўйилган.
«Ишлаб чиқувчилар „контент тарқатиш“ тушунчасига таъриф беришни нима учун таклиф қилмоқда? Ягона ҳуқуқни қўллаш амалиётини шакллантириш учун. Барчамизга маълумки, ижтимоий тармоқларда экстремистик материалларга оддийгина „лайк“ босиш ҳам тарқатиш сифатида баҳоланган суд ишлари мавжуд. Ушбу қонун қабул қилингач, контентни тарқатиш деганда фақат контентни жойлаштириш, юбориш, намойиш этиш тушунилади», — дея тушунтирди АОКА.
АОКА шахсий ёзишмаларни мониторинг қила оладими? Йўқ.
АОКАнинг онлайн платформалар ва веб-сайтларни мониторинг қилиш бўйича ваколатлари фуқароларнинг шахсий ёзишмалари сирига доир конституцион ҳуқуқларига тааллуқли бўлади деган хавотирлар агентлик томонидан «мутлақо асоссиз» деб аталди. Биринчидан, қонун лойиҳасида онлайн платформаларнинг мажбуриятлари сифатида: «онлайн платформалар фойдаланувчиларининг ёзишмалар, музокаралар, почта, электрон ва бошқа хабарлар сирига бўлган ҳуқуқини таъминлаш» деб ёзилган. Иккинчидан, «на АОКА, на дунёдаги бирор бошқа орган онлайн платформаларда фуқароларнинг шахсий ёзишмаларини мониторинг қилиш учун техник имкониятларга эга эмас», — дея таъкидланади изоҳда.
«АОКА онлайн платформаларни ўз мажбуриятларига риоя этиши ва оммавий ресурсларда ноқонуний контентни аниқлаш масаласида мониторинг қилади», — дея аниқлик киритди агентлик.
«Амалдаги қонунчиликни юмшатиш таклиф этилмоқда»
АОКАнинг билдиришича, қонун лойиҳаси «баъзи мавжуд ноаниқ ибораларни истисно қилиш орқали амалдаги қонунчиликни юмшатишни таклиф қилади».
Масалан, ахборотлаштириш тўғрисидаги қонунда ноқонуний контент сифатида кўрсатилган «шахснинг шаъни ва қадр-қиммати ёки ишчанлик обрўсига путур етказувчи, унинг шахсий ҳаётига аралашувга йўл қўювчи маълумотлар» ёки «бошқа шахсларга тегишли интеллектуал мулк объектларидан ноқонуний фойдаланиш» қонун лойиҳасида назарда тутилмаган. «Чунки бу масалалар фуқаролик қонунчилиги предмети бўлиб, суд муҳокамасини талаб қилади, АОКА бу турдаги контентга нисбатан чора кўрмайди».
Контент фақат «жамоат тартиби ва хавфсизлигига таҳдид солсагина» ноқонуний ҳисобланади
Қонун лойиҳасида «ёлғон маълумот» тушунчасига қуйидагича таъриф берилган: бу «ҳақиқатга мос келмайдиган ёки фактларни бузиб кўрсатувчи, шахслар, объектлар, воқеалар, ҳодисалар ва жараёнлар ҳақида нотўғри тасаввур ҳосил қилувчи, исталган шаклда қайд этилган маълумот».
Давлат ҳар қандай ёлғон маълумотни ноқонуний контент сифатида кўриб чиқмайди, дейишди АОКАда. Қонун лойиҳасига «ёлғон маълумот» тушунчаси таърифининг киритилиши, ноқонуний контентга қарши курашишдан ташқари, фуқароларни ёлғон маълумотлардан «ўз-ўзини ҳимоя қилиш»нинг ҳуқуқий механизмларини жорий этиш учун зарур, дея қайд этди агентлик.
Қонун лойиҳасининг 20-моддасига кўра, онлайн платформа ёки веб-сайтда ўзига нисбатан ёлғон маълумот тарқатилган жисмоний ёки юридик шахс (ёки уларнинг вакиллари) веб-сайт эгасига, оммавий гуруҳ модераторига, онлайн платформа эгасига ёки унинг вакилига ёлғон маълумотни ўчиришни талаб қилиб, асосли маълумотларни ёки суд қарорини тақдим этиш орқали мустақил равишда ёки ваколатли орган орқали мурожаат қилишга ҳақли, дейилади изоҳда.
Маълумот ҳақиқатга мос келмаслиги ёки фактларни бузиб кўрсатиши мумкин, аммо оддий ҳазил ёки сарказм ва шу кабилар бўлганлиги сабабли шахс, объект, ҳодиса ва жараён ҳақида ёлғон тасаввур ҳосил қилмаслиги мумкин. Бундай ҳолда маълумот ҳеч қандай юридик оқибатларга олиб келмайди, дея қайд этди АОКА. Кейинроқ агентлик шундай кўрсатди: «Қонун лойиҳасига кўра, маълумотни „ёлғон“ деб баҳолаш ва уни ноқонуний контентга тенглаштириш фақатгина у жамоат тартиби ва хавфсизлигига таҳдид солган тақдирдагина амалга оширилиши керак».
«Бундай ҳаракатларга қарши курашиш бўйича ҳуқуқни қўллаш амалиёти аллақачон шаклланган. Масалан, дамбаларнинг гўёки ўпирилиши, хавфли юқумли касалликларнинг тарқалиши ва шу каби ёлғон маълумотларнинг тарқалиши ҳолатлари бир неча бор қайд этилган», — дейилади баёнотда.
Ҳукумат онлайн платформалар билан аллақачон ҳамкорлик қилмоқда
АОКАнинг шубҳаси йўқки, агар қонун қабул қилинса, онлайн платформалар унинг талабларини бажаради, чунки улар билан аллақачон ҳамкорлик йўлга қўйилган.
«Онлайн платформаларнинг ўз фаолияти юритилаётган мамлакат ҳудудида ноқонуний контент тарқалишига қарши курашиш, ваколатли органнинг кунлик фойдаланувчилар сони ҳақидаги сўровларига жавоб бериш, шунингдек, мамлакат ҳудудидаги фойдаланувчилар сони ҳақидаги маълумотларни очиқ жойлаштириш ва даврий янгилаб туриш, ўз вакилини тайинлаш ва бошқа мажбуриятлари шу каби қонунларни қабул қилган бошқа мамлакатларда анча олдин белгиланган», — дейилади агентлик хабарида.
Бундан ташқари, йирик онлайн платформалар Ўзбекистон Республикаси ҳудудида кўрсатилган электрон хизматлар учун беш йилдан буён солиқ тўламоқда. Бу даврда солиқ тушумлари 10 баробар ошди. Бу онлайн платформаларнинг маҳаллий қонунчиликка конструктив муносабатда эканлигидан далолат беради.