Лос-Анжелесдаги ҳакамлар ҳайъати суди Meta (Instagram, Facebook ва WhatsApp эгаси) ва YouTube (Google компаниясига тегишли) компанияларини ўз маҳсулотларидаги қарамликни келтириб чиқарувчи функциялар орқали ёш фойдаланувчининг руҳий саломатлигига зарар етказганликда айбдор деб топди, деб ёзади New York Times. Ушбу қарор фойдаланувчиларнинг фаровонлиги билан боғлиқ ижтимоий тармоқларга қарши янги даъволар тўлқинига олиб келиши мумкин, деб қайд этади газета.
Meta компаниясига 4,2 млн доллар, YouTube компаниясига эса 1,8 млн доллар миқдорида Кейли (суд материалларида — K.G.M.) сифатида танилган 20 ёшли даъвогарга етказилган зарар учун товон пули тўлаш мажбурияти юкланди.
Кейли 2023 йилда Meta, Snap, YouTube ва TikTok компанияларига қарши даъво аризаси билан чиққан эди. TikTok ва Snap февраль ойида бошланган суд жараёни олдидан даъвогар билан низони келишув йўли билан ҳал қилган.
Даъво аризасида Кейли платформаларнинг чексиз скроллинг ва алгоритмик тавсиялар каби функциялари унда хавотир, депрессия, дисморфофобия ва ўзига зарар етказиш фикрларини келтириб чиқарганини даъво қилган. Даъвогарнинг сўзларига кўра, у ижтимоий тармоқлардан 6 ёшидан бошлаб фойдаланишни бошлаган ва ўз комплексларини яширишга уриниб, бьюти-фильтрлар билан юзлаб фотосуратларни жойлаштирган ҳолда соатлаб Instagram’да ўтирган.
Беш ҳафталик жараён давомида Кейлининг адвокатлари Meta бош ижрочи директори Марк Цукерберг ва Instagram раҳбари Адам Моссерини сўроқ қилишди. Иккаласи ҳам Instagram’ни «клиник» жиҳатдан қарамлик келтириб чиқарадиган деб ҳисоблаш мумкинлиги ҳақидаги айбловларни рад этишди.
Судда Meta Кейлининг руҳий саломатлигидаги муаммолар оиладаги зўравонлик ва низолар туфайли юзага келганини даъво қилди. YouTube эса ижтимоий тармоқ эмаслигини ва унинг функциялари қарамликни келтириб чиқариш учун мўлжалланмаганини таъкидлади.
«Тарихда илк бор ҳакамлар ҳайъати раҳбарларнинг кўрсатмаларини тинглади ва ички ҳужжатлар билан танишди, бу эса бизнинг ишончимизга кўра, ушбу компаниялар билиб туриб фойдани болалар манфаатларидан устун қўйганликларини исботлайди», — деди даъвогарнинг адвокатларидан бири Жозеф ВанЗандт.
«Бола телефонни ҳеч қачон қўлидан туширмаслиги учун нима қилиш керак? Бу қарамлик инженерияси деб аталади. Улар буни лойиҳалаштиришган, улар бу функцияларни телефонларга жойлаштиришган», — деди даъвогарнинг яна бир адвокати Марк Ланье якуний музокаралар чоғида. «Булар троя отлари: улар жуда чиройли ва ажойиб кўринади… лекин уларни ичкарига қўйиб юборсангиз — улар ҳамма нарсани эгаллаб олади».
Meta ва Google ҳукмга рози эмасликларини ва унинг устидан шикоят қилиш ниятида эканликларини билдирдилар.
Ҳар чоракда миллиардлаб даромад оладиган компаниялар учун товон пули миқдори жуда кам бўлса-да, ҳуқуқшунослар, ота-оналар ва истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш гуруҳлари ҳакамлар ҳайъатининг қарорини ижтимоий тармоқларга эгалик қилувчи компаниялар таъсирини чеклаш йўлидаги муҳим қадам деб атаб, олқишладилар, деб ёзади NYT.
Лос-Анжелесдаги ҳакамлар ҳайъатининг ҳукми Нью-Мексико штатидаги суд алоҳида фуқаролик даъвоси доирасида Meta компаниясига 375 млн доллар тўлаш мажбуриятини юклаганидан бир кун ўтиб чиқарилди. Ушбу ишда ҳакамлар ҳайъати компания ўз платформаларининг хавфсизлиги борасида истеъмолчиларни чалғитганини ва фойдаланувчиларга зарар етказилишига, жумладан болаларнинг жинсий эксплуатация қилинишига йўл қўйганлигини аниқлади.
Бу Meta компаниясини ўз маҳсулотлари вояга етмаганларга қандай таъсир қилиши учун жавобгар деб топган тарихдаги биринчи қарорлар, деб қайд этади Guardian.