Ўзбекистон Президенти 2025 йил 30 декабрь куни коррупцияга қарши курашиш тизимини 2030 йилгача такомиллаштириш тўғрисидаги фармонни имзолади. Ҳужжатда ушбу соҳадаги ишларнинг тўртта асосий йўналиши белгилаб берилган:
- давлат улуши 50 фоиз ва ундан юқори бўлган давлат органлари ва ташкилотларида профессионал коррупцияга қарши курашиш тизимини яратиш;
- коррупция хавф-хатарларини барвақт аниқлаш;
- рақамли технологиялар ва сунъий интеллектни фаол жорий этиш;
- очиқлик сиёсатини кенгайтириш.
Фармон билан коррупцияга қарши курашиш сиёсатини амалга ошириш бўйича комплекс чора-тадбирлар режаси тасдиқланди ва коррупцияга қарши курашиш агентлигининг янги функциялари белгиланди. Идорага норматив ҳужжатларни коррупцияга қарши экспертизадан ўтказишни мувофиқлаштириш, E-qaror тизимида қарорлар эълон қилинишининг очиқлигини назорат қилиш, шунингдек, манфаатлар тўқнашувини, жумладан, халқаро молиялаштириладиган лойиҳаларда аниқлаш вазифаси юклатилган.
Агентлик, шунингдек, коррупция хавфи юқори бўлган давлат органлари функцияларини рақамлаштириш бўйича талабларни ишлаб чиқади.
Коррупцияга қарши назорат
Давлат органларидаги ички коррупцияга қарши назорат тузилмалари коррупцияга қарши курашиш агентлиги билан ҳамкорликда ишлайди. Уларнинг вазифалари агентлик билан келишилган ҳолда тасдиқланади.
Давлат органларининг ички комплаенс-назорат ходимларига KPI қўлланилмайди, шу билан бирга самарадорлик учун устамалар максимал миқдорда сақланиб қолади. Давлат органларининг комплаенс-назорат раҳбарлик лавозимлари учун маълумоти, иш стажи ва махсус сертификат мавжудлиги бўйича мажбурий талаблар жорий этилади.
Комплаенс-менежментни сертификатлаш миллий тизими
2026 йил 1 июлдан 2030 йилгача коррупцияга қарши курашиш менеждментини сертификатлаш миллий тизими жорий этилади. Биринчи навбатда у коррупцияга қарши баҳолаш натижалари қониқарсиз бўлган органларда жорий қилинади. Тизимни бошқа давлат органларига ёйиш режасини агентлик тузади. Агар тизим белгиланган муддатда жорий этилмаса, бу давлат органлари раҳбариятига рағбатлантирувчи тўловларни тўхтатиб қўйишга сабаб бўлиши мумкин.
Ягона коррупцияга қарши курашиш кластери
Фармонда Коррупцияга қарши курашиш кластерини ташкил этиш кўзда тутилган бўлиб, унга қуйидагилар киради:
- Ҳуқуқни муҳофаза қилиш академияси;
- Тошкент давлат юридик университети;
- Адлия вазирлиги ҳузуридаги Юридик кадрларни қайта тайёрлаш ва малакасини ошириш институти;
- Криминология тадқиқот институти.
Иштирокчилар мунтазам равишда таҳлилий ва статистик маълумотлар, илмий тадқиқотлар ва жамоатчилик мониторинги маълумотлари билан алмашиб турадилар.
Рақамлаштириш ва сунъий интеллект
2026 йил 1 июлдан бошлаб «Рақамли комплаенс» ахборот-дастурий мажмуаси синов тартибида ишга туширилади. У идоралар ўртасида маълумот алмашинувини, коррупцияга қарши курашиш бўлинмалари ишини тўлиқ рақамлаштиришни ҳамда давлат харидларида хавф-хатарлар, аффилланганлик ва манфаатлар тўқнашувини аниқлаш учун сунъий интеллектдан фойдаланишни таъминлайди. Тизимни тўлиқ ишга тушириш 2026 йил охиригача мўлжалланган.
Норматив ҳужжатларнинг очиқлиги
Республика ва маҳаллий ижро этувчи ҳокимият органлари томонидан қабул қилинган ҳужжатларни E-qaror электрон тизимида асоссиз равишда эълон қилмаслик давлат органлари ишининг очиқлиги тўғрисидаги қонунчиликни бузиш деб баҳоланади ва бунинг учун жавобгарлик белгиланади. Агентликка маълумот тақдим этмаслик ёки нотўғри маълумот тақдим этиш унинг фаолиятига тўсқинлик қилиш сифатида қаралади.
Давлат органларининг матбуот хизматлари очиқликни таъминлагани учун баллик тизим бўйича баҳоланади. Фармонга иловада зарур бўлган матбуот анжуманлари, брифинглар ва онлайн трансляциялар сони, танқидий материалларга муносабат билдириш тезлиги ва қайта алоқани ўз ичига олган технологияларни ишга тушириш талаблари белгиланган.
Ҳимоя қилиш ва рағбатлантириш усуллари
Коррупцияга оид ҳуқуқбузарликлар ҳақида хабар берган шахсларни меҳнат қонунчилиги бузилишидан, жумладан, таъқиб ва тазйиқлардан ҳимоя қилиш учун агентлик томонидан ҳимоя ордерлари берилади.
2026 йилдан бошлаб давлат бюджетида коррупцияга қарши тадбирлар учун ҳар йили камида 10 миллиард сўм ажратилади. «Коррупцияга қарши курашишга қўшган ҳиссаси учун» кўкрак нишони ҳар йили 9 декабрь — Халқаро коррупцияга қарши курашиш куни арафасида топширилади.
Аввалроқ, хабар берувчиларни ҳимоя қилиш ва рағбатлантириш тизими самарасизлиги сабабли 2024 йилда бор-йўғи 30 киши рағбатлантирилгани, уларнинг 90 фоизи эса фақат ташаккурнома олгани хабар қилинган эди. Жамоатчиликни коррупцияга қарши курашга жалб қилиш учун коррупция ҳақида хабар берган шахсларни рағбатлантиришнинг самарали механизмларини яратиш ва уларни ҳимоя қилиш тўғрисидаги қонунни қабул қилиш режалаштирилган эди.
