Олий Мажлис Қонунчилик палатаси 2025 йил 12 август куни бўлиб ўтган мажлисида қарзларни соддалаштирилган тартибда ундириш соҳасини кенгайтирувчи «Суд ҳужжатлари ва бошқа органлар ҳужжатларини ижро этиш тўғрисида»ги қонуннинг 43−1-моддасига ўзгартиришлар киритиш ҳақидаги қонунни қабул қилди. Бу ҳақда парламент қуйи палатаси матбуот хизмати хабар берди.
Бугунги кунда соддалаштирилган тартибда ундириш маъмурий жарималар, солиқ қарзлари, давлат божи ва қарздор жисмоний шахслардан почта харажатларига оид ҳужжатларга нисбатан қўлланилади.
Ҳужжат билан ушбу рўйхатга видеоконференцалоқа хизматлари учун харажатларни ушлаб қолиш, коммунал хизматлар бўйича қарздорлик, кўп квартирали уй-жойлар эгаларидан мажбурий бадаллар ва тўловлар (турар жой ҳақи), шунингдек, жисмоний шахсларнинг 5 та базавий ҳисоблаш миқдоригача (2,06 млн сўм) бўлган қарздорлиги бўйича ҳужжатлар киритилади.
Ўтган йиғилишда депутатлар, агар маблағлар мол-мулкни хатлаш ёки қарздорга бормасдан, банклардаги ҳисобварақлардан масофадан туриб ечилса, фуқаролар учун хавф-хатарлар ҳақида огоҳлантирган эди. Улар, шунингдек, аҳолининг ижтимоий ҳимояга муҳтож қатламлари учун оқибатлар, коммунал хизматларнинг паст сифати ва томонлар ҳуқуқлари ўртасидаги мувозанатсизлик ҳақида ҳам баёнот беришган.
Халқ-демократик партияси мухолифат фракцияси таклифига кўра, ҳужжатга ўзгартириш киритилди: соддалаштирилган тартибда ундириш қарздор фуқароларнинг банк ҳисобварақларидаги (банк карталаридаги) пул маблағларидан амалга оширилмайди. Ундириш қарздорнинг даромадлари — иш ҳақи, стипендия, пенсия ва бошқа тўловлардан амалга оширилади.
Ишлаб чиқувчиларнинг фикрича, қонун нормалари ундириш самарадорлигини оширишга, қарздорларнинг уйларига бориб ортиқча безовта қилишнинг олдини олишга, шунингдек, қарздорга нисбатан ҳеч қандай тақиқ ва чекловлар қўлламасдан ундирувни амалга оширишга хизмат қилади.
Депутатлар бу сафар — қонун лойиҳасини моддалар бўйича кўриб чиқиш чоғида ҳужжатни муҳокама қилмади ва уни деярли бир овоздан қабул қилди (бир депутат 1-моддага қарши овоз берди).
Энди қонун Сенат ва президент томонидан кўриб чиқилиши керак.
Маълумот учун
Ижро ҳужжатларини соддалаштирилган тартибда ижро этиш — бу жисмоний шахслардан қарзларни (масалан, жарималар, солиқлар, давлат божи, почта харажатлари) қарздорнинг уйига бормасдан ва мол-мулкини хатламасдан ундириш жараёнидир. Ҳаммаси масофадан туриб — банклар ва ахборот технологиялари орқали амалга оширилади.
Одатий тартибдан фарқли ўлароқ, хатлаш, хорижга чиқишга тақиқ қўйиш ва бошқа шу каби кескин чоралар қўлланилмайди.
Хабарнома олганидан сўнг, қарздор қарзни ихтиёрий равишда тўлаш учун 5 иш куни муҳлатга эга. 5 кундан кейин, агар узрли сабаб бўлмаса, пулларни ҳисобварақлардан мажбурий ечиш бошланади ва қўшимча равишда ижро йиғими (мажбурий ундирув учун жарима) ҳисобланади.
Мажбурий ундириб олиниши мумкин:
- Банк ҳисобварақларидаги пуллар;
- Иш ҳақи, стипендия, пенсия — лекин фақат қарз суммаси минимал иш ҳақи миқдоридан (1,155 млн сўм) ошмаса. Яъни, суд ижрочиси ушлаб қолиш тўғрисидаги қарорни тўғридан-тўғри қарздор иш ҳақи ёки стипендия оладиган ташкилотга (иш берувчи, таълим муассасаси) ёки Пенсия жамғармасига ёки пенсия ёки нафақа тўлайдиган бошқа органларга юборади. Иш берувчи ушлаб қолинган пул маблағларини уч кун ичида ундирувчига ўтказиб бериши шарт. Қарздорнинг даромадидан ушлаб қолинадиган миқдор 50%дан ошмаслиги керак.
Агар ундириш имкони бўлмаса, иш одатий тартибга ўтказилади.
Агар суд ёки бошқа орган пул ундирилган ҳужжатни бекор қилса, ижрочи дарҳол иш юритишни тугатиши ва бу ҳақда ҳужжатни берган органга хабар бериши шарт.