Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев 2025 йил 26 ноябрь куни Enterprise Uzbekistan Халқаро рақамли технологиялар маркази фаолиятини ташкил этиш тўғрисидаги фармонни имзолади.
Марказ 2024 йил февраль ойидаёқ IT Park ҳудудида ташкил этилган бўлиб, у ерда 2024 йил 1 июндан бошлаб хорижий компаниялар учун тажриба тариқасида 5 йилгача бўлган муддатга махсус ҳуқуқий режим жорий этиш топширилган эди. Янги фармон билан президент Enterprise Uzbekistan’ни Англия ва Уэльс умумий ҳуқуқи нормалари ва тамойилларига ёки етакчи халқаро молия марказлари стандартларига асосланган махсус ҳуқуқий режимга эга алоҳида ҳудуд (юрисдикция) деб эътироф этди.
Бу марказда IT-компаниялар бошқа қоидалар бўйича — етакчи жаҳон технология ва молия марказларида амал қиладиган қоидаларга яқинроқ шартларда ишлаши мумкин. Бу Dubai International Financial Centre (DIFC) ёки «Астана» халқаро молия маркази (ОХММ) аналоги — компаниялар инглиз ҳуқуқи бўйича ишлайдиган ҳамда инвесторлар ва халқаро бизнес учун қулай бўлган махсус тартибга солишдан фойдаланадиган зонадир.
Инглиз ҳуқуқи халқаро битимлар учун энг кенг тарқалган асос ҳисобланади; инвесторлар унга ривожланаётган мамлакатларнинг миллий ҳуқуқий тизимларига қараганда кўпроқ ишонадилар.
Марказ ишини президент бошчилигидаги махсус кенгаш бошқаради. Унинг таркибига Бош вазир Абдулла Арипов ва бошқа раҳбарлар ҳам киради.
Enterprise Uzbekistan иштирокчилари қуйидаги фаолият турлари билан шуғулланиши мумкин:
- дастурий таъминот ишлаб чиқиш, рақамли технологиялар соҳасида консалтинг хизматлари ва аутстаффинг хизматлари;
- рақамли технологиялардан фойдаланган ҳолда аутсорсинг асосида масофавий хизматлар кўрсатиш, жумладан, бизнес жараёнлари аутсорсинги (BPO);
- рақамли технологиялар соҳасида илмий тадқиқотлар ва ишланмалар ўтказиш;
- видеоўйинлар яратиш, улар учун рақамли контент ишлаб чиқиш, жумладан, график дизайн, видео ва аудио контент, уни яратиш ва таҳрир қилиш (шу жумладан, визуаллаштириш ва рақамли медиа);
- онлайн платформалар орқали рақамли контент (шу жумладан, электрон китоблар, ўқув курслари, медиа контент) ёки дастурий ечимларни яратиш, жойлаштириш ва илгари суриш;
- сунъий интеллект технологияларини ишлаб чиқиш ва жорий этиш;
- маълумотларни қайта ишлаш ва сақлаш марказлари, булутли ҳисоблаш тизимларини яратиш ва бошқариш, шунингдек, тегишли хизматларни кўрсатиш;
- рақамли технологиялар соҳасида таълим фаолияти ва Бошқарув кенгаши томонидан белгиланадиган бошқа фаолият турлари.
Резидентлар учун молиявий хизматлар қуйидагилар томонидан тартибга солинади:
- Марказий банк — банк хизматлари ва валютани тартибга солиш қисмида;
- Истиқболли лойиҳалар миллий агентлиги — суғурта ва қимматли қоғозлар бозори соҳаларида.
Резидентларга хизмат кўрсатиш учун «ягона дарча» тамойили асосида ишлайдиган ва инглиз тилида хизматлар, жумладан, маслаҳатлар берадиган ихтисослаштирилган солиқ инспекцияси ташкил этилади.
Фармон резидентлар ва бошқа тадбиркорлар ўртасидаги низоларни Ўзбекистон суд тизимига мурожаат қилмасдан, махсус ҳуқуқий режим доирасида ва томонларнинг ўзаро келишувига биноан мустақил ихтисослашган суд томонидан кўриб чиқиш имкониятини назарда тутади.
Enterprise Uzbekistan резиденти бўлмаган компаниялар марказ ҳудудида молиявий, консалтинг, инвестиция ва юридик хизматлар кўрсатиши мумкин, лекин резидентлар учун назарда тутилган имтиёзларни қўлламаган ҳолда.
Вазирлар Маҳкамаси уч ой ичида «Халқаро рақамли технологиялар маркази тўғрисида»ги конституциявий қонун лойиҳасини киритиши керак.
IT-компаниялар учун алоҳида ҳуқуқий режим яратиш ғояси 2023 йил декабрь ойида — президентнинг Рақамли технологиялар вазирлигига ташрифи чоғида муҳокама қилинган эди. Ўшанда икки томонлама солиққа тортишдан қочиш, IT-парк ҳудудида инглиз ҳуқуқини жорий этиш, резидентлар учун солиқ имтиёзларини 2040 йилгача узайтириш ва умуман соҳани кейинги 100 йил давомида ривожлантириш учун қулай шароитлар яратиш бўйича таклифлар кўриб чиқилган эди.
2024 йил февраль ойида президент Халқаро рақамли технологиялар марказини (International Digital Technology Center — Enterprise Uzbekistan) ташкил этиш тўғрисидаги фармонни имзолаган эди.
2024 йилнинг июль ойида IT Park EY Uzbekistan билан марказ учун тартибга солувчи «қумдон» моделини ишлаб чиқиш бўйича келишув имзолади. Қайд этилишича, ушбу режим IT-сектори учун инновациялар, хизматлар ва корпоратив рақамли маҳсулотларни ишлаб чиқиш ва синовдан ўтказишни осонлаштирувчи тартибга солувчи «қумдон»ни ўз ичига олади.