Мисрнинг йирик Nile Sugar компанияси 2026 йил март ойидан бошлаб Жиззах вилоятида шакар лавлаги етиштириш, уни қайта ишлаш ва шакар маҳсулотлари ишлаб чиқариш лойиҳасини амалга оширишни бошлайди. Бу ҳақда Ўзбекистон инвестициялар, саноат ва савдо вазири Лазиз Қудратов «Ўзбекистон 24» телеканалига берган интервьюсида маълум қилди.
Унинг сўзларига кўра, лойиҳа йилига 200 минг тоннагача шакар ишлаб чиқаришни назарда тутади. Инвестицияларнинг умумий ҳажми 450 млн доллар деб баҳоланмоқда ва у тўғридан-тўғри хорижий инвестициялар шаклида амалга оширилади.
Қишлоқ хўжалиги вазири Иброҳим Абдураҳмонов президент лойиҳани амалга оширишни тезлаштириш бўйича топшириқ берганини таъкидлади.
«Лойиҳани алоҳида назоратга олиш ва қисқа муддатларда уни амалга оширишга киришиш бўйича топшириқ берилди. Барча зарур ҳужжатлар расмийлаштирилган, ер майдонлари ажратилган, инвестициялар тайёр», — деди.
2023 йил июль ойида «Дунё» агентлиги Nile Sugar компаниясининг Жиззах вилоятида ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш режалари ҳақида хабар берган эди. Шакар лавлаги етиштириш бўйича тўлиқ циклли лойиҳани қарийб 52 минг гектар майдонда амалга ошириш кўзда тутилган эди.
2024 йилда Қишлоқ хўжалиги вазирлиги вилоятнинг Ғаллаорол ва Фориш туманларида шакар лавлаги етиштириш учун 50 минг гектар ва шакар заводи қурилиши учун 170 гектар ер майдони танлаб олинганини маълум қилган эди.
Шу йилнинг 23 январида Лазиз Қудратов Nile Sugar бош директори Эмад Фарид билан учрашув ўтказди. Музокаралар якунида томонлар қўшма лойиҳаларни тайёрлаш ва амалга ошириш бўйича мувофиқлаштирилган ишларни давом эттиришга тайёрликни ифодаловчи якуний протоколни имзоладилар. Ҳужжат лойиҳа параметрларини, молиялаштириш шартларини аниқлаштиришни ва амалий ҳамкорликни кенгайтириш бўйича кейинги қадамларни келишиб олишни назарда тутади.
Эришилган келишувларнинг амалга оширилиши Nile Sugar билан ҳамкорликнинг амалий босқичига ўтишга, қўшма лойиҳаларни босқичма-босқич ишга туширишни таъминлашга, шунингдек, замонавий агросаноат ва қайта ишлаш технологияларини жалб қилиб, кейинчалик ишлаб чиқаришни Ўзбекистонда маҳаллийлаштиришга имкон бериши кутилмоқда.
«Барча маҳаллий ишлаб чиқарувчиларнинг оғриғи»
Яқин ичимликлар ва шарбатлар ишлаб чиқарувчилар ассоциацияси (UzBev) ижрочи директори Альфия Мусина 2026 йил 21 январь куни ҳукумат билан ўтказилган учрашувда шакар нархининг юқорилиги муаммосини кўтариб, уни «барча маҳаллий ишлаб чиқарувчиларнинг оғриғи» деб атади. Ҳозирги вақтда оқ шакар учун 20 фоиз миқдорида импорт божи қўлланилади (ТН ВЭД 170199).
Бош вазир ўринбосари Жамшид Хўжаев Ўзбекистон 2027 йилдан акциз солиғидан воз кечишни режалаштираётганини маълум қилди. Катта эҳтимол билан, гап импорт ва маҳаллий маҳсулотлар учун акциз солиғи ставкаларини тенглаштириш нияти ҳақида бормоқда.
«Бизда шакар ишлаб чиқариш бўйича иккита йирик лойиҳа бор. Умид қиламанки, икки-уч йилдан кейин биз маҳаллий ишлаб чиқаришни кўпайтиришга ва йўлга қўйишга муваффақ бўламиз», — деб таъкидлади.
Оқ шакар импортига 20 фоизлик акциз солиғи 2020 йилда қайта жорий этилган эди, бироқ ўша йилнинг апрель ойида пандемия шароитида йил якунигача вақтинчалик ноль ставкаси ўрнатилган эди.
2021 йилдан бошлаб шакар олиб кириш учун акциз яна 20 фоиз даражасида белгиланди, ноль даражали божхона божи эса бекор қилинди. Ўзбекистон президенти 2025 йил 1 октябрдан бошлаб импорт қилинадиган оқ шакар учун акцизни бекор қилиш тўғрисида қарор қабул қилди, бунда божхона божи сақлаб қолинган.
Миллий статистика қўмитаси маълумотларига кўра, 2025 йилнинг январь-июнь ойларида Ўзбекистонда 165,5 минг тонна шакар ишлаб чиқарилган. Бу ўтган йиллардаги кўрсаткичлардан анча паст. Таққослаш учун: 2024 йилнинг шу даврида мамлакатда 227,8 минг тонна, 2023 йилда эса 332,6 минг тонна шакар ишлаб чиқарилган эди.
Мисрнинг Nile Sugar компанияси Orascom Group холдинги таркибига киради. У Мисрдаги энг йирик шакар ишлаб чиқарувчи ҳисобланади.