Тошкентдаги Ҳамид Олимжон майдонида жойлашган («москвача» номи билан машҳур) баланд қаватли уйлар аҳолиси 2025 йил 12 декабрь куни Тошкент туманлараро маъмурий судининг уйларни реконструкция қилишни ноқонуний деб топишни сўраган даъвони рад этиш тўғрисидаги қарори юзасидан апелляция берди.
Қарор 2025 йил 28 ноябрь куни раислик қилувчи судья Б. Комилов томонидан қабул қилинган. У Мирзо Улуғбек тумани аҳолисининг Тошкент шаҳар ҳокимлигига нисбатан аризасини кўриб чиқди. Аризачилар «Лашкарбеги» маҳалласидаги 10А, 11А, 12А ва 13Б-сонли уйларда иш бошлаган мансабдор шахсларнинг ҳаракатларини ноқонуний деб топишни талаб қилишган.
Аҳолининг таъкидлашича, уларнинг уйлари тегишли рухсатномасиз ва лойиҳа-смета ҳужжатлари келишилмасдан қисман реконструкция қилинмоқда.
Судда аризачилар ва уларнинг адвокати ишлар қоидабузарликлар билан олиб борилаётганини, шаҳар маъмуриятининг ҳаракатлари эса ноқонуний эканини кўрсатиб ўтдилар. Шаҳар ва туман ҳокимликлари, шунингдек, «Ягона буюртмачи хизмати» ДУК вакиллари аризани қаноатлантиришни рад этишни сўрадилар.
Муҳокаманинг муҳим жиҳати олиб борилаётган ишларнинг мақомини белгилаш бўлди. Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлигининг жалб этилган мутахассиси Яндашев судга тушунтиришича, кўп квартирали уйларнинг ташқи фасад кўринишини ўзгартириш учун реконструкция қилишга рухсатнома олиш ва лойиҳа-смета ҳужжатларини келишиш талаб этилмайди. Бундай ҳолларда фақат фасад ўзгаришини келишиш кифоя.
Суд иш материалларини ўрганиб чиқиб, ишлар эскирган қисмларни алмаштириш ва қўшимча деразалар ўрнатишни ўз ичига олишини аниқлади. Вазирлар Маҳкамаси қарори билан тасдиқланган маъмурий қурилиш регламентларига таянган ҳолда, суд «реконструкция» ва «таъмирлаш» тушунчалари ўртасидаги фарқларни қайд этди:
- Реконструкция бинонинг асосий техник-иқтисодий кўрсаткичларини (юкламалар, режалаштириш, умумий майдон) ўзгартиришни назарда тутади.
- «Лашкарбеги» маҳалласидаги жорий ишлар фасад қисмини таъмирлаш сифатида таснифланади ва реконструкция учун рухсатнома талаб қиладиган ўзгаришларга олиб келмайди.
«Аризачиларнинг реконструкция рухсатномасиз олиб борилаётгани ҳақидаги важи асоссиз ва қонунчиликка мувофиқ эмас», — дейилади суд қарорида. Суд, шунингдек, уйлардаги хоналарни қайта режалаштириш ишлари амалга оширилмаётганини кўрсатиб ўтган.
Қарорда Вазирлар Маҳкамасининг 2025 йил 7 ноябрдаги Тошкент шаҳрининг архитектура қиёфасини такомиллаштиришга қаратилган 707-сонли қарори (таҳририят изоҳи: очиқ манбалардан топиш имкони бўлмади) тилга олинган. Ҳужжатда шаҳарнинг марказий қисмида ва стратегик йўналишларда жойлашган турар жой бинолари фасадларини мукаммал таъмирлаш кўзда тутилган.
Суд объектларда амалда реконструкция ишлари олиб борилмаётгани сабабли, қурилиш учун лойиҳа-смета ҳужжатлари мавжудлиги ҳақидаги талаблар ушбу ҳолатга нисбатан қўлланилмайди, деган хулосага келди.
Якунда суд даъвони тўлиқ ҳажмда қаноатлантиришни рад этди. Аризачилардан солидар тартибда 288,4 минг сўм миқдорида давлат божи ундирилди.
Бундан ташқари, суд илгари киритилган дастлабки ҳимоя чораларини бекор қилди. Улар 2025 йил 6 ноябрь куни аҳолининг илтимосномаси билан ўрнатилган эди ва шундан сўнг ишлар тўхтатилиши керак эди. 11 ноябрь куни аҳоли жавобгарларга жарима солиш тўғрисида ариза билан мурожаат қилиб, суд ажрими ижро этилмаётгани ва объектда ишлар давом этаётганини кўрсатган эди.
«Суд мажлисида ушбу объектда реконструкция ишлари давом этаётгани ўз тасдиғини топмади. Бундай ҳолатларда жарима солиш асоссиз ҳисобланади», — дейилади бекор қилиш ҳақидаги ажримда.
«Лашкарбеги» маҳалласи вакили ва аризачилардан бири Максим Пенсон суд қарорига қўшилмаслигини билдирди. Унинг фикрича, жиддий процессуал қоидабузарликларни ўз ичига олишини айтди.
Суд Қурилиш ва уй-жой коммунал хўжалиги вазирлиги мутахассисининг сўзларига таяниб, ишлани «таъмирлаш» деб белгилади, бунинг учун эса реконструкцияга рухсатнома талаб қилинмайди, деди Максим Пенсон.
Аҳолининг фикрича, бу ишларнинг ҳақиқий хусусиятига зид. Унинг сўзларига кўра, фасадга оғир металл конструкцияларни ўрнатиш, меъморий элементларни алмаштириш ва яхлит шишабанд қилиш уй панелларига қўшимча юклама яратади ва унинг муҳандислик жиҳозланишини ўзгартиради.
«Суд [Вазирлар Маҳкамасининг 200-сонли қароридан реконструкцияга] таъриф келтирди, лекин унинг асосий қисми — юкламаларнинг ўзгариши мезонига эътибор бермади. Аслида эса янги конструкциялар ўрнатилмоқда, фасад ўзгаряпти, юклама ортяпти. Бу уларнинг ўзлари келтирган таърифга кўра реконструкциянинг мутлақ белгилари», — деди даъвогар.
Унинг фикрича, суднинг реконструкция олиб борилмаяпти деган даъвоси «бутун қарорнинг асосий ёлғони».
Аризачи суд давлат органи мутахассисининг оғзаки фикрига таяниб қарор чиқарганига, ҳужжатли тасдиқлар — муҳандислик кўриги, техник хулоса ёки далолатномани талаб қилмаганига эътибор қаратди. Шу билан бирга, Пенсоннинг таъкидлашича, суд экспертиза тайинламаган.
«Суднинг позицияси далилларга эмас, балки давлат хизматчисининг оғзаки мулоҳазасига асосланган», — дея таъкидлади.
Суд қарорида фасадларни таъмирлаш дастурини тасдиқлаган 707-сонли Ҳукумат қарори эслатиб ўтилган. Пенсоннинг ҳисоблашича, ушбу ҳужжатга ҳавола қилиш шаҳарсозлик нормалари ва хавфсизлик талабларига риоя қилиш заруратини бекор қилмайди.
Унинг фикрича, суд қарори қурилиш ишларини таъмирлаш деб атаб, ҳеч қандай келишувларсиз амалга оширишга имкон берадиган «юридик парда» яратади.
«Суд шунчаки бизнинг даъвомизни рад этмади. Суд ҳокимликларнинг позициясини келажак учун легаллаштириб берди. Бу матн методик қўлланмадек ёзилганки, бошқа ҳар қандай судья ушбу ҳужжатга таяниб: «Бу реконструкция эмас», «Лойиҳа керак эмас», «Рухсатнома талаб этилмайди», деб айтиши мумкин бўлади», — деди аҳоли вакили.