Ўзбекистон қимматли табиий ландшафтларни комплекс бошқариш ва тиклашга қаратилган кенг кўламли EcoLand лойиҳасини ишга туширмоқда. Дастур 1,3 миллион гектардан ортиқ ўрмонлар, яйловлар ва фермер хўжаликлари ерларини қамраб олади ҳамда замонавий табиатни муҳофаза қилиш, иқлим ва молиявий ечимларни жорий этади.
Лойиҳани амалга ошириш учун Глобал экология фонди (ГЭФ) саккизинчи цикли доирасида 6,1 миллион АҚШ доллари ажратади. Грант битими 2025 йил 25 ноябрь куни CITES Конвенцияси Томонларининг 20-Конференциясида (CoP20) имзоланди.
Лойиҳа Экология ва иқлим ўзгаришлари бўйича Миллий қўмита томонидан БМТ Тараққиёт дастури (БМТТД) ва Табиатни муҳофаза қилиш халқаро иттифоқи (МСОП) билан ҳамкорликда амалга оширилмоқда. Унинг амалга оширилиши учун Глобал экология фонди (ГЭФ) саккизинчи цикли доирасида 6,1 миллион доллар ажратмоқда.
БМТТДнинг Ўзбекистондаги доимий вакили Акико Фудзии ташаббус Ўзбекистоннинг экологик барқарорлик масалаларидаги ўсиб бораётган ролини акс эттиришини таъкидлади.
«Ўзбекистон ўзининг бой биохилма-хиллиги ва ноёб экотизимларини ҳимоя қилиш ва тиклаш учун жиддий қадамлар ташламоқда. Давлат, фуқаролик жамияти ва халқаро ҳамкорларнинг ҳамкорлиги ўзгартирувчи натижаларни беради ва ёшлар учун янада яшил келажак пойдеворини яратади», — деди.
EcoLand 6 та вилоят ва 10 та пилот туманни қамраб олади — Паркент ўрмон массивларидан тортиб, Бойсун ва Нурота тоғ тизмасидаги яйловларгача, бу ҳудудлар иқлим хавфлари ва деградацияга энг кўп дучор бўлган:
- Тошкент вилояти — Паркент, Оҳангарон туманлари;
- Сурхондарё — Бойсун, Шеробод туманлари;
- Қашқадарё — Деҳқонобод тумани;
- Навоий — Хатирчи, Нурота туманлари;
- Самарқанд — Қўшработ, Пайариқ туманлари;
- Жиззах — Фориш тумани.
Умуман олганда, гап 1,3 миллион гектардан ортиқ майдон ҳақида кетмоқда. Бу ўрмонлар, дашт яйловлари ва фермер хўжаликлари ерлари ёнма-ён жойлашган, замонавий табиатни муҳофаза қилиш ва иқлим ечимлари жорий этиладиган мозаик ландшафтлардир.
Бу ҳудудларда қуйидагилар режалаштирилган:
- 140 минг гектар яйлов ва ўрмонларни тиклаш;
- 349 минг гектарда бошқарувнинг яхшиланган амалиётларини жорий этиш;
- 881 минг гектар асосий биохилма-хиллик ҳудудларини (КBA) ҳимоя қилиш;
- 142 минг гектардан зиёд муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларда бошқарув самарадорлигини ошириш;
- 434 минг гектар Давлат ўрмон фонди ерларида яхшиланган бошқарувни жорий этиш.
EcoLand 20 та мамлакатда, асосан, Америка ва Африка қитъаларида экотизимларни тиклаш бўйича глобал дастурнинг бир қисми. Ўзбекистон унинг бир қисмига айланган Марказий Осиёдаги ягона давлат бўлди, дея таъкидлади БМТТДнинг Ўзбекистондаги дастур таҳлилчиси Гауҳар Қудайбергенова.
Дастур тўрт тамойилга асосланади: илмий асосланган сиёсатни ривожлантириш, экотизимларни тиклаш учун инновацион ечимларни жорий этиш, барқарор молиявий механизмларни шакллантириш ва мониторинг, ўқитиш ва билим алмашиш миллий тизимини мустаҳкамлаш.
Гауҳар Қудайбергенова табиатни сақлаш маҳаллий аҳолининг қўллаб-қувватлашисиз имконсизлигини таъкидлади. Шунинг учун аёллар, ёшлар ва ҳимояга муҳтож гуруҳларни табиий ресурсларни бошқариш ва экотуризм, яйлов кооперативлари ҳамда бошқа маҳаллий ташаббусларни ривожлантиришга жалб этишга алоҳида эътибор қаратилади. Деградацияга учраган экотизимларни тиклаш ва уларнинг кейинги ёмонлашувининг олдини олиш усулларини ўрганиш мумкин бўлган намойиш пилот майдончалари ташкил этилади.
Лойиҳа экотизимлар учун асосий таҳдидларга: мол боқишнинг ҳаддан ташқари кўплиги, ўрмонларни кесиш ва ташландиқ ерларнинг деградациясига эътибор қаратади. Бундан ташқари, яйлов инфратузилмасини бошқариш ва хизмат кўрсатиш муаммолари билан ишлаш режалаштирилган. Дастурни амалга ошириш муддатлари — 2025–2030 йиллар.
Экология қўмитаси раиси ўринбосари Жусипбек Казбеков Ўзбекистон ўзининг қимматли ландшафтларини тиклаш ва биохилма-хиллигини ҳимоя қилишга содиқлигини қайд этди.
«Бу лойиҳа бизнинг давом этаётган экологик ислоҳотларимиз доирасида олдинга ташланган муҳим қадам», — деди.
Лойиҳа якунлари бўйича муҳим натижаларга эришиш режалаштирилган. Яйлов ва ўрмонларни тиклаш 7,5 миллион тонна CO₂ парниқ газлари чиқиндиларини камайтиришга имкон беради, бу эса мамлакатнинг иқлим ўзгаришини юмшатиш бўйича глобал саъй-ҳаракатларга қўшган ҳиссаси бўлади.
Лойиҳа бенефициарлари 30 минг маҳаллий аҳоли бўлиши, 140 минг гектар муҳофаза этиладиган табиий ҳудудларда бошқарувни яхшилаш ва 50 минг гектардан ортиқ ўрмон ва яйловларни тиклашга эришилиши кутилмоқда.