Германиянинг энг йирик нашрларидан бири бўлган BILD Германияда «Ўзбекистон почтаси» (UzPost) ёрдамида Россияга санкциявий товарларни етказиб берувчи яширин канал фаолият юритаётгани ҳақида хабар берди. UzPost айбловларни рад этиб, компания «Европадан Россияга санкция остидаги товарларни қасддан жўнатишда иштирок этмаслигини» маълум қилди. Қуйида BILD материалининг қисқача мазмуни ва Ўзбекистон почта операторининг жавоби келтирилади.
BILD нималар ҳақида ёзган
BILD журналисти суриштирув якунларига таяниб, экспорт қилиниши тақиқланган «юзлаб тонна» товарлар Германиядан Россияга RusPost GmbH (Россия почтасининг Германиядаги шўъба корхонаси) собиқ ходимлари томонидан яратилган тармоқ орқали юборилаётганини ёзади. Бунинг учун 2022 йил охирида Кёльн шаҳрида фақат почта қутисига эга бўлган логистика фирмаси рўйхатдан ўтказилган. Компания номи очиқланмаган.
Жўнатмалар тўпланадиган омборхона Берлин-Бранденбург аэропортидан атиги бир километр узоқликда жойлашган. У ердан юклар 40 тонналик юк машиналарида Польша ва Беларус орқали Москвага етказилади. BILD ёзишича, омборхонага RusPost компаниясининг собиқ бошқарувчи директори Дмитрий В.га тегишли бўлган BMW автомобили мунтазам келиб туради.
Тахмин қилинган схемани текшириш учун BILD журналистлари Берлиндаги Россия товарлари сотиладиган дўконлардан бири орқали Россияга санкция остидаги, аммо ишламайдиган электрон компонентлар солинган 5 та жўнатма юборишган. Юк ҳужжатларида улар «китоблар, шарфлар ва шапкалар» деб кўрсатилган. Жўнатмалар ичига GPS-трекерлар яширилган. Оғирлиги 2 кг бўлган ҳар бир жўнатмани етказиб бериш 26 еврога тушган. Дўкон ходими расмийлаштирув пайтида квитанция беришдан бош тортган.
Шу билан бирга, у жўнатмаларга Ўзбекистон миллий почта оператори — UzPost ёрлиқларини ёпиштирган. Ваҳоланки, Германия тармоқлар бўйича федерал агентлиги (BNetzA) маълумотларига кўра, UzPost Германия ҳудудида фаолият юритиш ҳуқуқига эга эмас.
Логистика компанияси BILD билан телефон орқали суҳбатда UzPost билан ҳамкорликни тасдиқлаб, бу қонуний эканини билдирган. Фирма вакиллари уларнинг назорат тизими санкциялар бузилишини «деярли имконсиз» қилишини, бироқ ишчилар жўнатма ичидаги нарсалар ҳақида нотўғри маълумот берилишидан суғурталанмаганини таъкидлаган.
UzPost нашрга хусусий почта хизматлари билан ҳамкорлик қилишини тасдиқлаган.
GPS-трекерлар кўрсатишича, BILD томонидан юборилган жўнатмалар дўкондан омборга бир-икки кун ичида етиб борган. Якунда барча жўнатмалар Европа Иттифоқи чегараларида божхона назоратидан ўтиб, Москвагача етиб борган.
BNetzA ҳозирда ушбу логистика фирмаси бўйича текширув ўтказаётганини маълум қилди. Компанияга UzPost билан ноқонуний ҳамкорлик қилгани учун чоралар кўрилиши мумкин.
BILD аниқлик киритишича, санкцияларнинг эҳтимолий бузилиши Берлин прокуратураси томонидан 2022 йилдан бери RusPost раҳбариятига нисбатан олиб борилаётган тергов давомида аниқланган. Германия божхоначилари Москвага юборилаётган жўнатмалар ичидан тақиқланган электрон қурилмалар, нақд пул ва заргарлик буюмларини топишган. Берлин прокуратураси ушбу иш бўйича топ-менежерлардан бирига айблов эълон қилиш ниятида.
Шунингдек, Берлин прокуратураси Дмитрий В.га нисбатан ҳам тергов олиб борган, бироқ 2024 йилда далиллар етишмаслиги сабабли ишни тугатган.
UzPost баёноти
Компания «Европадан Россияга санкция остидаги товарларни қасддан қайта жўнатиш мақсадини кўзламаслигини ва бунда иштирок этмаслигини, шунингдек, жўнатувчилар томонидан қасддан содир этилган ноқонуний ҳаракатлар (божхона декларациясини нотўғри тўлдириш) учун жавобгар эмаслигини» билдирди.
«Агар Германия ҳукумат органларида „Ўзбекистон почтаси“ АЖга нисбатан саволлар туғилса, биз қўшимча тушунтиришлар беришга тайёрмиз», — дея қайд этди компания.
Маълум қилинишича, электрон тижорат товарлари бозорида фаол иштирок этиш мақсадида Жаҳон почта иттифоқи (БМТ тизимига киради) ҳужжатларига мувофиқ Нидерландия ва АҚШда иккита хорижий алмашинув маскани (ETOE) ташкил этилган.
Нидерландиядаги алмашинув маскани ишини ташкил қилиш учун UzPost Нидерландиянинг PostPlus B.V. компанияси билан шартнома тузган. Ушбу компания Ўзбекистон корхонаси номидан почта жўнатмаларини шакллантиради ва уларни манзил мамлакатига ташийди. «Одатда, бу жўнатмаларда турли маркетплейслар ва онлайн дўконларда буюртма қилинган товарлар юборилади», — дея таъкидлади компания.
«Жаҳон почта иттифоқи ҳужжатлари почта операторларининг почта жўнатмаларини қабул қилиш ва кейинчалик трансчегаравий етказиб бериш ҳудудини чекламайди. „Ўзбекистон почтаси“ АЖ ҳамкорлар, жумладан, турли провайдерлардан фойдаланган ҳолда ўз етказиб бериш механизмларини белгилаш ҳуқуқига эга бўлган хусусий почта операторлари билан ҳамкорлик қилиши мумкин», — дейилади баёнотда.
Алмашинув масканлари операторлари буюртмаларни қабул қилиш ва жўнатмаларни шакллантиришда ички қабул қоидалари ва санкциявий товарларни аниқлаш сиёсатига амал қилади. Декларациянинг тўғри тўлдирилиши учун жавобгарлик фақат жўнатувчининг зиммасида, деб қайд этди компания.
«Журналист қасддан ноқонуний ҳаракат содир этган (божхона декларациясини нотўғри тўлдирган)… Жўнатилаётган почта ҳажми катта бўлганда, қасддан нотўғри тўлдирилган ҳужжатларга эга ушбу тест жўнатмаларини аниқлашнинг деярли имкони йўқ», — дея қўшимча қилди UzPost.
Агар журналист жўнатилаётган буюмлар ҳақида ҳаққоний маълумотларни кўрсатганда эди, жўнатмалар қабул қилишнинг биринчи босқичидаёқ санкциявий товарларни аниқлаш сиёсатига мувофиқ тўхтатиб қолинган бўларди, деб таъкидлади компания.
Оператор ўз ҳамкори — PostPlus компаниясини Россияга юбориш тақиқланган санкциявий товарлар рўйхати ҳақида хабардор қилганини ва мижозларга бу ҳақда маълумот бериш ҳамкорнинг мажбуриятига киришини маълум қилди.
«Ўзбекистон почтаси» почта жўнатмаларида Ўзбекистон ҳужжатларидан фойдаланишнинг қонунийлиги тўғрисида BILD журналистидан савол келиб тушганини тасдиқлади. Компания унга жўнатмалар UzPost’нинг хориждаги алмашинув масканидан чиқаётганини ва бу ҳаракатларда қоидабузарликлар аниқланмаганини маълум қилган.