2025 йил 2 июлдан бошлаб Ўзбекистон Марказий банки турли кредит турлари бўйича банклар кесимида ўртача фоиз ставкалари ҳақидаги маълумотларни тажриба тариқасида эълон қилишни бошлади.
«Бу нима учун муҳим? Фуқаролар турли банклар таклифларини осонгина солиштириб, энг мос келадиганини танлай оладилар. Бозордаги ахборот ноаниқлиги камаяди, шаффофлик ошади, танлов имкониятлари кенгаяди», — деди регулятор.
Маълумотлар Марказий банкнинг Кредит ахбороти давлат реестри базаси асосида шакллантирилади. Ҳозирча бу механизм тест режимида жорий этилган ва «қўшимча таклифлар асосида» босқичма-босқич такомиллаштирилади.
2025 йил 1 июль ҳолатига кўра, автокредитлар бўйича ўртача ставка 24,1%ни, микроқарзлар бўйича эса 34,9%ни ташкил этди. Таққослаш учун: жисмоний шахслар учун барча кредитларнинг ўртача ставкаси (микроқарзларсиз) 23,7%га, юридик шахслар учун эса 23%га етди.
Автокредитлар бўйича энг паст ставкалар «Ипотека-банк» (21,1%), Orient Finans Bank (21,3%) ва Миллий банкда (23,5%) қайд этилган. Энг юқориси — «Ҳамкорбанк» (29%), Madad Invest Bank ва InfinBankда (иккаласи ҳам 28%).
Микроқарзлар бўйича энг манфаатли таклифлар «Алоқабанк» (21,4%), InfinBank (25,6%) ва Миллий банкда (25,9%). Микроқарзлар энг қиммат Apexbank (40%), TBC bank (39,1%) ва Tenge bankда (39%) тушади.
Аввалроқ Марказий банк кредитларга нисбатан талаблар қатъийлаштирилганига қарамай, Ўзбекистон аҳолисининг қарз юки юқорилигича қолаётганини маълум қилган эди. Автокредитлаш сегментида вазият яхшиланган, аммо микроқарзлар бўйича хавфлар ошган. Бир нечта кредитга эга қарздорлар сонининг ортиши банклар ўртасида «зарарланиш» хавфини ошириши мумкин.
2024 йилда жисмоний шахсларнинг барча мажбуриятларини ҳисобга олган ҳолда умумий қарз юкининг ўртача даражаси бироз ошиб, 34%ни ташкил этди. Яъни, Ўзбекистон фуқаролари ўз даромадларининг учдан бир қисмидан кўпроғини банклардаги кредитлар, микроқарзлар ва бошқа мажбуриятлар бўйича тўловларга йўналтирган. Масалан, агар бир киши ойига 3 миллион сўм даромад топса, унинг 1,02 миллион сўми кредит тўловларига сарфланади.
Регулятор маълумотларига кўра, Ўзбекистоннинг 5 миллион фуқаросида камида битта банк кредити мавжуд (микроқарз ва муддатли тўловсиз). Шу билан бирга, сўнгги икки йил ичида бир нечта қарзга эга қарздорлар сони ортиб бормоқда — уларнинг 11%да аллақачон уч ва ундан ортиқ кредит мавжуд.
