Ўзбекистонда маҳаллий ишлаб чиқарувчилар, расмий ва норасмий дилерларнинг автомобиль нархларини таҳлил қилиш, сўнгра уларни оптималлаштириш ва тартибга солиш бўйича таклифлар ишлаб чиқиш режалаштирилган.
Бу ҳақда 2025 йил 2 сентябрь куни бош вазир ўринбосари Жамшид Хўжаев раислигида бўлиб ўтган Жаҳон савдо ташкилоти (ЖСТ) билан ишлаш бўйича Идоралараро комиссия мажлиси баённомасида айтилган.
Баённома Autodeklarant Telegram-каналида эълон қилинган. Техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги («Ўзстандарт») матбуот хизмати ҳужжатнинг ҳақиқийлигини тасдиқлади.
Кун тартибида жисмоний ва юридик шахслар томонидан шахсий фойдаланиш учун олиб кириладиган автомобилларнинг мувофиқлигини баҳолаш тартибини соддалаштириш масаласи кўрилди.
Пскентдаги синовлар
Техник жиҳатдан тартибга солиш агентлиги ҳисоботига кўра, ҳозирда автомобилларнинг мувофиқлигини баҳолаш Вазирлар Маҳкамасининг 2017 йил 25 апрелдаги 237-сонли қарори билан тасдиқланган техник регламент асосида амалга оширилади. У транспорт воситаси турини тасдиқлаш учун 62 та кўрсаткични назарда тутади. Бироқ, Ўзбекистонда улардан фақат 25 таси бўйича синов ўтказиш мумкин, қолганлари эса республика 2018 йилда иштирокчисига айланган 1958 йилги Женева битими протоколлари билан тан олинади.
2023 йил 1 январдан бошлаб янги импорт автомобилларни фақат расмий дилерлар орқали сотиш ҳақидаги талаб бекор қилинди. Бу шахсий эҳтиёжлар учун автомобилларни олиб киришда мувофиқликни баҳолаш учун кўрсаткичлар сонини 62 тадан 14 тагача қисқартириш имконини берди.
2024 йил 1 ноябрдан бошлаб, бундай автомобиллар транспорт турини тасдиқлаш мавжудлигидан қатъи назар, 14 банд бўйича мажбурий сертификатлаштиришга тортилади. Ушбу тартиб қандай ҳужжат асосида киритилганига аниқлик киритилмаган.
Ушбу амалиёт расмий дилерлар бўлмаган жисмоний шахслар ва хусусий тадбиркорлар томонидан импорт қилинадиган автомобилларга нисбатан қўлланилган. Улар Пискентдаги автополигонда 2 турдаги синовдан: электромагнит мослиги ва салондаги заҳарли моддалар даражаси бўйича синовдан ўтганлик тўғрисида хулоса олишлари керак эди.
Тартибларни тезлаштириш мақсадида электрон навбат ва лабораториянинг кеча-кундуз ишлаш режими жорий этилди, бироқ полигон қуввати оқимга дош бера олмади, натижада бир неча ойга чўзилган узун навбатлар пайдо бўлди. Кейинроқ, тадбиркорлар билан учрашувлардан бирида Савдо-саноат палатаси раиси Даврон Ваҳобов бу тартиб маҳаллий авто ишлаб чиқарувчиларни ҳимоя қилиш мақсадида жорий этилганини маълум қилди.
Синовлар агентликнинг шўъба корхонаси — «Ўзбек илмий-синов ва сифат назорати маркази» («UzTest») давлат муассасаси томонидан ўтказилган бўлиб, бу манфаатлар тўқнашуви бўйича саволларни келтириб чиқарган.
Баённомада қайд этилишича, натижада расмий дилерлар сони 2020 йилдаги 3 тадан 21 тагача кўпайган, транспорт турини тасдиқловчи моделлар сони (ТТС) эса 15 тадан 101 тагача ошган.
Кўрилган чора-тадбирларга қарамай, ҳукумат маълумотларига кўра, расмий дилерлик марказлари орқали савдонинг сезиларли даражада ўсиши кузатилмаган. 2025 йилнинг биринчи ярим йиллигида жисмоний шахслар томонидан ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 2693 та кўп енгил автомобиль олиб кирилган. Бунинг сабабларидан бири синов инфратузилмасининг ортиқча юкланганлигидир: Пскентда навбатлар 3 ойга етади, бу эса фуқароларнинг норозилигига сабаб бўлади, дейилади ҳужжатда.
Ваҳолангки, Божхона қўмитаси маълумотларига кўра, 2024 йилнинг ўзида Ўзбекистонга жами 74 505 та енгил автомобиль 1,32 млрд долларга олиб кирилган. 2023 йилга нисбатан сон жиҳатидан ҳажм 7,1%га (5730 дона), пул жиҳатидан эса 33,1%га (минус 633 млн доллар) камайган.
2025 йилнинг январь-март ойларида автомобиль импорти ўтган йилнинг шу даврига нисбатан 69%га камайган – 22 186 тадан 6 888 тагача. Таъминот суммаси 4,2 баробар камайиб, 488 млн доллардан 115,1 млн долларга тушган.
2025 йилнинг биринчи ярмида автомобиль импорти сон жиҳатидан 33,4%га – 36 451 тадан 24 264 тагача, пул жиҳатидан эса 43%га (436,8 млн доллар) қисқарган.
Комиссия қарорлари
Муҳокама якунларига кўра, Идоралараро комиссия қуйидаги қарорларни қабул қилди:
Аввал хабар берилганидек, 2025 йил 2 сентябрдан бошлаб шахсий фойдаланиш учун олиб кириладиган ҳар бир автомобилга нисбатан иккита кўрсаткич (электромагнит мослиги ва салондаги заҳарли моддалар даражаси) бўйича мажбурий синов талаби бекор қилинди. «Ўзстандарт» янги дилерлик марказлари пайдо бўлиши билан Пскент автополигонида автомобилларни доналаб синовдан ўтказиш зарурати қолмаганини маълум қилди.
Бундан ташқари, юридик шахслар учун транспорт воситаси турини тасдиқлаш муддати 3 йилдан 5 йилгача узайтирилмоқда.
2025 йил 1 октябргача «Ўзстандарт» агентлигига мувофиқликни баҳолаш марказларини яратиш ва аккредитация тизимини такомиллаштиришга хусусий секторни жалб этиш бўйича таклифлар киритиш топширилди.
Шунингдек, шу муддатда техник регламентга ўзгартириш ва қўшимчалар киритиш бўйича норматив-ҳуқуқий ҳужжат лойиҳаси тақдим этилади.
Истеъмолчилар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш қўмитаси ва Иқтисодиёт вазирлиги маҳаллий ишлаб чиқарувчилар, расмий ва норасмий дилерларнинг автомобиль нархларидаги фарқларни таҳлил қилиб, сўнгра уларни оптималлаштириш ва тартибга солиш бўйича таклифларни Президент Администрациясига киритиши керак.
Агентликка, шунингдек, импорт қилинадиган автомобиллар сифати устидан назоратни кучайтириш ва истеъмолчиларнинг шикоятларига жавоб бериш топширилди.