Президент ҳузуридаги Стратегик ислоҳотлар агентлиги (СИА) «Ижтимоий соҳада давлат инвестицияларини бошқариш» геопорталини ишга туширди.
Унинг ёрдамида мамлакатдаги ижтимоий объектлар: мактаблар, болалар боғчалари, шифохоналарнинг ҳолатини кузатиш, шунингдек, реал маълумотлар асосида уларни ривожлантириш бўйича қарорлар қабул қилиш мумкин. Биринчи навбатда, бу давлат инвестицияларини: уларни режалаштириш, мониторинг қилиш, баҳолашни ўз ичига олади.
Платформада объектлар инфратузилмасининг 70 дан ортиқ параметри, жумладан, томнинг сифати, электр энергияси ўчирилиши, иситиш тизимларининг ҳолати, сейсмик бардошлилик ва бошқалар бўйича маълумотлар тўпланган. Улар давлат органлари, мутахассислар ва фуқаролар учун очиқ.
Агентлик директорининг биринчи ўринбосари Абдулла Абдуқодировнинг сўзларига кўра, геопорталнинг ишга туширилиши ижтимоий соҳада бюджет маблағларини янада адолатли, шаффоф ва самарали бошқариш йўлидаги қадамдир. Ҳозиргача вазирликлар кўпинча кўрмасдан қарор қабул қилишга мажбур бўлган.
«Масалан, Молия вазирлиги тумандаги мактабларни таъмирлаш учун пул ажратиши керак, аммо унда у ердаги мактаблар ҳақида маълумот йўқ, унга аслида қанча маблағ кераклигини билмайди. Ҳокимиятдан маълумот сўрайди, ҳокимият 4 та мактабни таклиф қилади. Вазирлик бу ҳақиқатан ҳам холис танлов эканлигини қаердан билсин? Бу мактаблардан бирининг раҳбари кимнингдир қариндоши эканлиги билан боғлиқ эмасми? Биз ҳамма нарса шаффоф ва фактларга асосланган бўлиши керак, деймиз — янги қурилиш ёки капитал таъмирлаш ҳақида гап кетяптими, бунинг аҳамияти йўқ», — дея тушунтирди Абдулла Абдуқодиров.
Платформа «Ўзбекистон — 2030» стратегиясини амалга ошириш доирасида Стратегик ислоҳотлар агентлиги ҳузуридаги Delivery Unit жамоаси томонидан ишлаб чиқилган. Яратиш учун кредитлар ва грант маблағлари жалб қилинмаган — лойиҳа ўз маблағлари ҳисобидан амалга оширилган.
Delivery Unit раҳбари Азиза Умарова геопорталнинг вазифаси нафақат маълумотларни тўплаш, балки давлат ислоҳотларига тизимли ёндашувни шакллантириш ҳам эканлигини таъкидлади. Унинг сўзларига кўра, асосий қийинчилик — вазирликлар ўртасида ягона ўзаро ҳамкорликнинг йўқлиги: мактабга сув ўтказиш каби оддий вазифа ҳам бир нечта идораларнинг иштирокини ва мувофиқлаштирилган ҳаракатларни талаб қилади.
Геопортал устидаги ишлар босқичма-босқич олиб борилди. Дастлаб, маълумотлар бевосита ижтимоий объектлар раҳбарларидан йиғилди ва ишлаб чиқувчилар маълумотларнинг ишончлилиги билан боғлиқ қийинчиликларга дуч келишди. Шундай қилиб, Қорақалпоғистондаги мактаблардан бирида тармоқларга тўлиқ улангани ҳақида хабар берилган, аммо текширувда сув ва канализация йўқлиги аниқланган — директор ҳақиқий аҳвол ҳақида хабар беришдан қўрққан.
Иккинчи босқичда тўпланган маълумотлар профиль вазирликларида текширувдан ўтказилди. Учинчи, якуний босқичда фуқаролар ижтимоий объектлар бўйича маълумотларни солиштириш ва қўшимча маълумотларни йиғишга уланди. Real Holat Telegram-боти орқали фойдаланувчилар ўзларидаги мавжуд маълумотларни юборишлари ва геолокацияни бўлишишлари мумкин эди.
«Ҳатто вазирликлар ҳам нотўғри маълумот олиши мумкин, шунинг учун аҳолининг иштироки — қайта текширишнинг жуда муҳим босқичидир. Келгуси инвестицияларнинг самарадорлиги маълумотнинг ишончлилигига боғлиқ», — дея таъкидлади Умарова.
Агентлик маълумотларига кўра, портал ишга туширилган пайтда тизимга 11 127 та мактаб, 6888 та болалар боғчаси, 3689 та тиббиёт муассасаси ва 879 та спорт иншооти ҳақидаги маълумотлар киритилган. Платформа ривожланиши билан рўйхат кенгайтирилади.
Ҳар бир ижтимоий инфратузилма биноси кадастр рақамига боғланган. Бу интерактив харитада аниқ чегараларни, бино схемасини ва бошқа техник маълумотларни кўриш имконини беради. Очиқ фойдаланишда асосий маълумотлар: сиғими, ҳолати, тармоқларга уланиши мавжуд.
«Масалан, муайян мактабда сув таъминоти билан боғлиқ вазиятни кўриш мумкин: қизил — сув йўқ, жигарранг — сув ташиб келинади, кўк — уланган», — дея тушунтирди геопорталнинг дата-аналитиги Фарҳод Омонов.
Унинг сўзларига кўра, платформа нафақат мавжуд инфратузилмани таҳлил қилиш, балки демографик ва ҳудудий ўзгаришларни кузатиш имконини ҳам беради. Бунинг учун портал базасига 2015 йилдан бошлаб аҳоли сони бўйича статистик маълумотлар, шунингдек, Европа космик агентлигининг 2019 йилдан 2025 йилгача бўлган Sentinel-2 космик суратлари киритилган. Сўнггилари спектрал таҳлил ёрдамида қайта ишланади: янги бинолар қаерда пайдо бўлганлигини, кўкаламзорлаштириш қандай ўзгараётганини ёки қурилишлар тарқалишини аниқлаш мумкин. Бу маълумотлар харитага жойлаштирилиб, ижтимоий инфратузилма етишмовчилигини аниқлаш, шунингдек, унинг ривожланишини прогноз қилиш имконини беради.
«Сув етишмаслиги туфайли одамлар ғарбий ҳудудлардан марказга кўчишни қандай бошлаётганини аллақачон кўриб турибмиз. Қурғоқчилик миграция жараёнларига таъсир қилади. Мактаб, болалар боғчаси ёки поликлиника камида 20 йил хизмат қилиши керак. Шунинг учун бу ерда қуриш керакми ёки аҳоли тезроқ ўсаётган бошқа туманда қурган маъқулми, аввалдан тушуниб олиш муҳим», — деди Азиза Умарова.
Тўпланган маълумотлар алоҳида эътибор талаб қиладиган соҳаларни аниқлашга ёрдам беради. Шундай қилиб, мактабларнинг 52% марказлашган сув таъминоти билан таъминланган бўлса, 9% мактабларда сувдан фойдаланиш имконияти йўқ. Тиббиёт муассасалари орасида 70% сув қувурига уланган. Шунингдек, мактабларнинг деярли ярмида мажлислар заллари мавжуд эмас, бу оммавий тадбирларни ўтказиш имкониятларини чеклайди.
Геопортал муҳандислик ечимларини режалаштириш имконини беради. Агар мактабда сув бўлмаса, энг яқин манбани аниқлаш ва рельефни ҳисобга олган ҳолда қувурнинг оптимал йўналишини ҳисоблаш мумкин. Бунинг учун қудуқлар ҳақидаги маълумотлар ва баландликларнинг рақамли моделидан фойдаланилади. Бундай таҳлил нафақат муаммони қайд этишга, балки дарҳол техник ечим топишга ҳам ёрдам беради, дея таъкидлади Фарҳод Омонов.
Геопорталнинг асосий фарқи — технологик мустақиллик. Тизим лицензияларни талаб қилмайди ва хорижий пудратчиларга боғлиқ эмас. Шу билан бирга, унинг архитектураси очиқ кодга асосланган: агар керак бўлса, янги тоифаларни, масалан, электр узатиш линиялари, газ қувурларини қўшиш мумкин. Ҳозирда СИА геопорталга «Инсон» ижтимоий хизматлар марказлари ҳақидаги маълумотларни қўшишни режалаштирмоқда.
Келажакда геопортални OneID тизими билан интеграция қилиш режалаштирилган бўлиб, бу рўйхатдан ўтган фойдаланувчилардан маълумот олиш имкониятини беради. Фаол иштирокчиларга мукофотлар бериш режалаштирилмоқда.
2025 йил октябрь ойидан бошлаб сайтда «Ҳалол қўллар» дастурининг бажарилишини 3 юлдузли баҳолаш тизимини синовдан ўтказиш режалаштирилган. Азиза Умарованинг сўзларига кўра, ҳар бир мактабни ота-оналар, ўқитувчилар ва ўқувчиларнинг ўзлари баҳолашлари мумкин.