Инглиз тили Кембридж луғати (Cambridge Dictionary) Parasocial («Парасоциал») сўзини 2025 йил сўзи деб танлади. Бу ҳақда луғат сайтида хабар берилган.
Парасоциал — одамлар машҳур шахс, китоб қаҳрамони (фильм, сериал ва ҳоказо) ёки сунъий интеллект (чат-бот) билан ҳис қиладиган бир томонлама ҳиссий боғланишни англатувчи атамадир.
«Ижтимоий тармоқлар мухлисларнинг ўзлари севган машҳурлар билан ҳис қиладиган яқинлигини кучайтираётгани, шунингдек, шахсиятга эга бўлишга қодир сунъий интеллектнинг оммалашуви ортиб бораётгани сабабли, бу бир томонлама муносабатларни англатувчи атама — парасоциал — ўзининг янги босқичига кирмоқда», — дейди луғат тузувчилари.
«Парасоциал» сўзига қидирув сўровлари сони қисман парасоциал муносабатлардан фойда кўрувчи инфлюенсерлар этикаси ҳақидаги ижтимоий тармоқлардаги баҳслар туфайли ўса бошлади, деб қайд этади Кембридж луғати. Июнь ойида Meta ва OpenAI компанияларининг ОАВда ёритилиши ҳамда уларнинг чат-ботларининг болалар ва руҳий саломатликка потенциал таъсири туфайли сўровлар сони кескин ошди. Сентябрь ойига келиб, луғатдаги «парасоциал» атамасининг таърифи янгиланди: энди бу атама сунъий интеллект билан муносабатлар имкониятини ҳам англатади.
Кембридж луғати парасоциал муносабатларнинг ёрқин мисоли сифатида жорий йилда АҚШ Миллий футбол лигаси (МФЛ) ўйинчиси Трэвис Келси билан турмуш қуришга ваъдалашганини эълон қилган америкалик хонанда Тейлор Свифтни келтирди.
«Тейлор Свифт ва Трэвис Келси турмуш қуришга ваъдалашганини эълон қилганида, кўплаб мухлислар хонанда ва америкалик футболчи билан чуқур боғлиқликни ҳис қилишди, гарчи уларнинг аксарияти улар билан ҳеч қачон учрашмаган бўлса-да», — дейилади луғат хабарида.
Чат-ботлар билан парасоциал муносабатларнинг пайдо бўлиши одамларнинг «ChatGPTга ишончли шахс, дўст ёки ҳатто романтик шерик сифатида» муносабатда бўлишига олиб келди, дейди луғат тузувчилари.
«Парасоциал» атамаси 1956 йилда Чикаго университети (АҚШ) социологлари Дональд Ҳортон ва Ричард Уол томонидан телетомошабинларнинг телебошловчиларга нисбатан қариндошлари ва дўстлари билан бўлган муносабатларига ўхшаш муносабатларини тасвирлаш учун киритилган.
«Бир пайтлар махсус академик атама бўлган нарса асосий оқимга айланди. Миллионлаб одамлар парасоциал муносабатларга жалб қилинган; бошқа кўпчилик эса унинг ўсишидан ҳайратда», — деди Кембридж луғати лексикографи Колин Макинтош.
Йил сўзи номзодларининг қисқа рўйхатига яна Pseudonymization («Псевдонимизация» — муайян шахсга тегишли бўлган маълумотлар, масалан, исм ёки электрон почта манзили ўрнига кимга тегишли эканлигини тушуниш имконсиз бўлган маъносиз рақам ёки исм қўйиш жараёни) ва Memeify («Мемификация» — воқеа, расм ёки шахсни мемга айлантириш) ҳам киритилган.
